Thách thức pháp lý trong hành trình khởi nghiệp của phụ nữ
Trong bối cảnh kinh tế phát triển, nhiều phụ nữ khởi nghiệp tại Việt Nam đang đối mặt với những rào cản pháp lý phức tạp, từ thuế đến hóa đơn, gây cản trở cho hoạt động sản xuất và mở rộng thị trường. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Hoa, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) bún phở khô Khánh Linh ở xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình, là một ví dụ điển hình. Dù vừa ký kết hợp đồng xuất khẩu mới, bà Hoa vẫn lo lắng về các vướng mắc pháp lý trong quá trình vận hành.
Những nút thắt từ thực tiễn
Theo bà Hoa, ngay từ năm 2022, khi HTX mới thành lập, do chưa nắm vững quy định, đơn vị đã bị xử phạt hơn 100 triệu đồng vì sai sót trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Đến nay, những vấn đề về hóa đơn, chứng từ đầu vào, đặc biệt đối với nguyên liệu và máy móc mua từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, vẫn là rào cản khiến nhiều chi phí khó hạch toán. Cùng với đó, việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội cũng đặt ra thách thức khi lực lượng lao động chủ yếu là người lớn tuổi không có nhu cầu tham gia.
Bà Trịnh Thị Hòa, Phó Giám đốc HTX sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn, chia sẻ rằng dù các chính sách ưu đãi dành cho HTX ngày càng hoàn thiện, việc hiểu đúng để áp dụng không hề đơn giản. Chẳng hạn, quy định về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2026 vẫn khiến HTX băn khoăn về mức ưu đãi cụ thể cho sản phẩm dược liệu ở dạng sơ chế và tinh chế. Hay việc phân định giữa thu nhập từ dịch vụ kỹ thuật nông nghiệp và hoạt động thương mại đang trở thành “vùng xám” tiềm ẩn rủi ro bị ấn định thuế.
Nhu cầu cập nhật kiến thức pháp luật
Ở góc độ một doanh nghiệp đang mở rộng quy mô và thị trường, bà Hoàng Thùy Linh, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm DB Food, cho rằng việc cập nhật kịp thời kiến thức pháp luật và chính sách thuế là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Theo bà, các lớp tập huấn, hội thảo chuyên đề trong khuôn khổ Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (LHPNVN) triển khai không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định, nâng cao sự chủ động trong vận hành, mà còn tạo cơ hội tiếp cận góc nhìn thực tiễn và kết nối hợp tác.
Nỗ lực hỗ trợ từ các tổ chức
Để tiếp sức phụ nữ trên hành trình khởi nghiệp, mới đây Bộ Tư pháp và Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã phối hợp tổ chức Hội nghị Tư vấn, hỗ trợ pháp lý. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Đề án 2415 về hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 và chương trình hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030. Sự kiện kết nối tới khoảng 5.000 điểm cầu trên toàn quốc, thu hút hơn 13 nghìn đại biểu tham dự, trong đó có hàng nghìn phụ nữ khởi nghiệp và đang điều hành kinh doanh.
Những điểm đáng lưu ý từ chuyên gia
Tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Thuế Doanh nghiệp lớn (Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính), cho biết điểm đáng lưu ý trong các quy định hiện nay là cách xác định nghĩa vụ thuế ngày càng gắn chặt với bản chất giao dịch, đặc biệt là thời điểm phát sinh và chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ. Việc đồng bộ thời điểm tính thuế với thời điểm lập hóa đơn đòi hỏi các cơ sở kinh doanh phải tổ chức lại quy trình ghi nhận doanh thu, chi phí một cách chính xác.
Bên cạnh đó, yêu cầu về điều kiện chi phí được trừ cũng trở nên chặt chẽ hơn, nhất là với các giao dịch cần thanh toán không dùng tiền mặt. Đây là thách thức không nhỏ đối với khu vực kinh doanh nhỏ lẻ vốn quen vận hành theo phương thức truyền thống.
Chuyển đổi tư duy để thích ứng
Từ kinh nghiệm tham gia hoạch định, thực thi chính sách, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh quy định pháp luật về thuế ngày càng chặt chẽ và minh bạch, các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ cần chuyển từ tư duy “né tránh” sang chủ động thích ứng. Thực tế, nhiều rủi ro phát sinh thời gian qua xuất phát từ thói quen thiếu chứng từ và coi nhẹ nghĩa vụ thuế.
Vì vậy, các chủ thể kinh doanh cần nhanh chóng chuẩn hóa nghiệp vụ kế toán, minh bạch dòng tiền và thích ứng với hóa đơn điện tử. Việc tuân thủ đúng ngay từ đầu không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn tạo nền tảng để tận dụng chính sách hỗ trợ tốt hơn.
Nền tảng cho phát triển bền vững
Nâng cao năng lực pháp lý, khả năng tiếp cận và tuân thủ pháp luật cho phụ nữ khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và các mô hình kinh doanh do phụ nữ làm chủ không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh hiện đại. Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Trần Lan Phương nhấn mạnh: “Cùng với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và quy mô, các vấn đề pháp lý trong hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng đa dạng, phức tạp, nhất là trong các lĩnh vực thuế, tài chính, kế toán, hóa đơn, thương mại điện tử và kinh doanh đa nền tảng.”
Tuy nhiên, năng lực tiếp cận và thực thi pháp luật của phụ nữ vẫn là điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ, qua đó hỗ trợ chị em phát triển kinh doanh bền vững hơn. Thực hiện Đề án hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, thời gian qua, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã hỗ trợ hơn 118 nghìn phụ nữ khởi sự kinh doanh, hình thành gần 2.000 hợp tác xã, duy trì trên 10 nghìn tổ hợp tác, góp phần khơi dậy tinh thần khởi nghiệp và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
