Năm 2025, cà phê Việt Nam vừa lập kỷ lục xuất khẩu với kim ngạch 8,4 tỷ USD, nhưng chỉ vài tháng sau, bức tranh đã đổi màu. Bốn tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu gần 789.000 tấn cà phê, thu về khoảng 3,6 tỷ USD. Lượng xuất khẩu tăng 11,7%, nhưng giá trị lại giảm khoảng 8% so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân rơi xuống 4.555 USD/tấn, mất gần 20% giá trị chỉ sau một năm.
Ai giữ phần lớn của miếng bánh?
Trên những vùng đất bazan ở Tây Nguyên, cà phê từ lâu đã là sinh kế của hàng trăm nghìn hộ dân. Trải qua thăng trầm của thị trường, mưa gió thiên tai, những rẫy cà phê vẫn chứng minh năng lực trồng trọt với sự thích ứng đáng nể: tăng năng suất, cải thiện kỹ thuật canh tác, chuyển đổi giống, tiết kiệm nước tưới, tham gia các chương trình chứng nhận và từng bước tiếp cận yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Từ hạt cà phê thô mộc trên nương đến những tách coffee sang trọng, những tưởng một lần nâng giá trị, thì thụ hưởng của người trồng sẽ gia tăng. Nhưng đa phần nông dân, nhất là những hộ đồng bào dân tộc còn hai sương một nắng vẫn chưa thể đong đầy niềm vui tiếng cười với “giấc mơ Chapi”.
Tại Hội nghị Cà phê Quốc tế tổ chức cuối năm 2025 tại Lâm Đồng, một con số được nêu ra rất đáng suy ngẫm: người nông dân hiện chỉ nhận được khoảng 10-20% giá bán lẻ. Nói cách khác, miếng bánh cà phê toàn cầu chỉ để lại cho vùng trồng phần nhỏ. Cũng như nhiều ngành nông sản Việt Nam, cà phê Việt vẫn nằm trong điệp khúc: sản lượng và xuất khẩu khả quan nhưng chưa nắm được phần giá trị cao nhất. Trăn trở của những tập đoàn cà phê có ảnh hưởng ở Việt Nam không hẳn là bán được nhiều hơn, mà ở mấu chốt: dưới hình thức, thương hiệu ra sao? Làm gì để tương xứng với phần giá trị mà cà phê Việt Nam lâu nay vẫn chưa nắm giữ?
Khúc dạo đầu GCA
Ngày 22/12/2025, tại Đà Lạt Palace, trong khuôn khổ Lễ hội Di sản Cà phê Toàn cầu, Hội nghị Cà phê Quốc tế công bố thành lập Liên minh Cà phê Việt Nam - Thế giới, Global Coffee Alliance - GCA. Ba tháng sau, ngày 26/3/2026, GCA chính thức ra mắt tại Hà Nội với sự tham dự của đại diện các phái đoàn ngoại giao nước ngoài, cùng giới chuyên gia, doanh nghiệp và nhà quản lý ngành.
Bà Lê Hoàng Diệp Thảo - Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc TNI King Coffee, người khởi xướng GCA, chia sẻ: “Có những vấn đề không thể giải quyết ở cấp độ doanh nghiệp. Robusta Việt Nam bị định giá thấp vì cấu trúc thông tin và cơ chế đàm phán trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang bất lợi cho các nước sản xuất. Cần một nền tảng tập thể để chung tay giải quyết, và nếu chưa có thì phải tự xây.”
Từ góc nhìn đó, GCA được đặt ra như một nỗ lực kết nối doanh nghiệp, nhà quản lý, chuyên gia, nhà ngoại giao, cộng đồng tiêu dùng và các chủ thể trong chuỗi giá trị cà phê. Tuyên bố GCA 2026 đặt ra các cam kết: bảo vệ hệ sinh thái cà phê và thúc đẩy nông nghiệp tái tạo; bảo đảm sinh kế công bằng cho nông dân; tăng cường hợp tác giữa ngoại giao và doanh nghiệp; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chia sẻ tri thức; phát huy văn hóa cà phê như một di sản chung của nhân loại.
Cùng với tuyên bố GCA, King Coffee đã kí kết thỏa thuận với Trường Cao đẳng Đà Lạt, thành lập Viện trí tuệ nhân tạo Cà phê - AI Coffee Academy (ACA) tại tỉnh Lâm Đồng, đánh dấu bước khởi đầu hợp tác quan trọng giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp, hướng tới đào tạo - nghiên cứu - chuyển giao công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành cà phê và nông nghiệp bền vững.
Sự sụt giảm đầu năm 2026 chỉ là trái gió trở trời, còn căn cốt nằm ở chỗ một nền sản xuất cà phê đầy đủ tiềm năng, thế mạnh vẫn phải chịu vị trí thấp trong chuỗi giá trị. Sự ra đời của Liên minh GCA, được ví như khúc dạo đầu “prelude” của bản “giao hưởng” hợp tác toàn cầu, đang rung lên những hợp âm đầu, để hiện thực “giấc mơ Chapi” với những người trồng cà phê.
