Nhật Bản đối mặt làn sóng phá sản doanh nghiệp kỷ lục trong 12 năm
Theo báo cáo mới nhất từ Tokyo Shoko Research, Nhật Bản đã ghi nhận 10.505 vụ phá sản doanh nghiệp với khoản nợ từ 10 triệu yên (tương đương khoảng 63.200 USD) trở lên trong năm tài khóa 2025. Con số này đã tăng 4% so với năm trước và đạt mức cao nhất kể từ năm tài khóa 2013, khi nền kinh tế nước này vẫn chịu ảnh hưởng từ thảm họa động đất và sóng thần năm 2011.
Áp lực từ giá cả và chi phí lao động gia tăng
Năm tài khóa 2025 đánh dấu năm thứ tư liên tiếp số vụ phá sản doanh nghiệp tại Nhật Bản tăng lên. Phần lớn các vụ việc xảy ra ở khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, với 8.092 trường hợp – chiếm tới 77% tổng số – là các công ty có dưới 5 nhân viên. Mặc dù số vụ phá sản tăng, quy mô các vụ việc lớn lại không nhiều, khiến tổng giá trị nợ giảm 34% xuống còn 1.570 tỷ yên.
Đáng chú ý, số vụ phá sản do thiếu hụt lao động đã tăng mạnh 43% lên 442 trường hợp, mức cao kỷ lục. Theo khảo sát Tankan tháng 3 của Ngân hàng Nhật Bản, tình trạng thiếu nhân lực hiện đang ở mức nghiêm trọng nhất trong 34 năm. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tăng lương để giữ chân người lao động, khiến áp lực dòng tiền ngày càng lớn.
Tác động từ lãi suất và chi phí nguyên liệu
Bên cạnh đó, việc Ngân hàng Nhật Bản tăng lãi suất cũng khiến chi phí vay vốn gia tăng. Lãi suất cho vay trung bình tại các ngân hàng nội địa đã tăng từ 0,997% lên 1,263% trong tháng 2, làm tăng gánh nặng lãi vay cho các doanh nghiệp có nợ lớn. Các vụ phá sản do chi phí tăng cao cũng nổi bật, đạt 801 trường hợp trong năm tài khóa 2025, tăng 14% so với năm trước. Đồng yên yếu cùng nhiều yếu tố khác tiếp tục đẩy chi phí nguyên liệu lên cao.
Theo ngành, lĩnh vực nhà hàng ghi nhận 1.022 vụ phá sản, tăng 2%. Tỷ lệ chuyển chi phí sang giá bán – tức khả năng tăng giá để bù đắp chi phí – của ngành này chỉ đạt 32,8% trong tháng 2, thấp hơn mức trung bình 42,1% của toàn thị trường, theo dữ liệu từ Teikoku Databank. Ngành vận tải ghi nhận 424 vụ phá sản, tương đương năm trước.
Lo ngại từ xung đột địa chính trị
Tác động từ xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 hiện vẫn được đánh giá là hạn chế, nhưng lo ngại về chi phí tăng, đặc biệt do giá xăng dầu leo thang, vẫn hiện hữu. “Nếu tình hình tại Iran kéo dài, số vụ phá sản có thể tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải do lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm,” ông Yoshihiro Sakata, trưởng bộ phận thông tin của Tokyo Shoko Research, cảnh báo.
Các chuyên gia đánh giá nền kinh tế Nhật Bản đang bắt đầu cảm nhận rõ “dư chấn” từ cú sốc dầu mỏ do cuộc chiến Iran gây ra, khi chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng cao lan rộng từ lĩnh vực năng lượng sang du lịch, chuỗi cung ứng thực phẩm và chi tiêu hàng ngày. Dù nắm giữ một trong những kho dự trữ dầu lớn nhất châu Á, nước này vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.
Hệ lụy tại cấp địa phương và các ngành công nghiệp
Tác động đã thể hiện rõ ở cấp địa phương. Katsuragi Onsen, một nhà tắm công cộng (sento) hơn 50 năm tuổi tại tỉnh Aomori, thông báo sẽ đóng cửa vào cuối tháng 5 do chi phí nhiên liệu tăng mạnh. Chủ cơ sở, ông Masayoshi Yamaguchi, cho biết giá dầu nặng dùng cho sưởi và điều hòa đã tăng lên khoảng 135 yên/lít trong tháng 3, cao hơn khoảng 13% so với trước khi xung đột leo thang.
Ngành vận tải hiện cũng đang chịu áp lực lớn. Công ty đường sắt Nankai Electric Railway tại Osaka dự định rút khỏi mảng vận hành phà nối Wakayama và Tokushima vào năm 2028, do nhu cầu yếu sau đại dịch và chi phí nhiên liệu cao kéo dài. Đại diện công ty cho biết giá nhiên liệu đã “tăng lên mức chưa từng có trong những tuần gần đây” vì xung đột Iran.
Triển vọng kinh tế và những cảnh báo
Các chuyên gia cảnh báo cú sốc này có thể thúc đẩy lạm phát chi phí và làm suy yếu nhu cầu nội địa. Ông Takahide Kiuchi từ Viện Nghiên cứu Nomura nhận định các nền kinh tế châu Á phụ thuộc dầu Trung Đông, trong đó có Nhật Bản, đang đối mặt với “rủi ro kinh tế đặc biệt nghiêm trọng”. Khảo sát Tankan quý của Ngân hàng Nhật Bản cho thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn thận trọng với triển vọng kinh tế.
Giá dầu tăng cũng khiến các hãng hàng không như Japan Airlines và All Nippon Airways tăng phụ phí nhiên liệu cho các chuyến bay quốc tế, thậm chí cân nhắc áp dụng với cả đường bay nội địa. Không chỉ ngành vận tải, giá nhiều mặt hàng tiêu dùng cũng có nguy cơ tăng do chuỗi cung ứng hóa dầu bị ảnh hưởng, từ bao bì nhựa, chai lọ đến vật tư y tế.
Ước tính của Viện Nghiên cứu Nomura cho thấy chi phí sinh hoạt của một gia đình bốn người có thể tăng thêm từ 18.000 đến 25.500 yên mỗi năm. Dù không trực tiếp sử dụng dầu, các sản phẩm như rau, thịt, trứng và cá vẫn chịu ảnh hưởng từ chi phí điện, phân bón và vận chuyển.
