Ngành gọi xe Trung Quốc: Cạnh tranh khốc liệt đẩy tài xế vào cảnh chỉ đủ sống
Theo bài viết từ ThinkChina, ngành gọi xe công nghệ Trung Quốc, từng bùng nổ tăng trưởng, hiện đang rơi vào tình trạng cạnh tranh khốc liệt đến mức nhiều tài xế chỉ có thể chạy xe để đủ sống. Sau đại dịch Covid-19, làn sóng lao động mới đổ vào ngành này chưa từng có, khi các lĩnh vực như bất động sản, giáo dục và sản xuất chững lại, đẩy hàng loạt người thất nghiệp hoặc mất thu nhập tìm đến nghề tài xế vì rào cản gia nhập thấp.
Số lượng tài xế tăng vọt và cuộc chiến khốc liệt trên đường phố
Số lượng tài xế tăng vọt khiến thị trường nhanh chóng rơi vào tình trạng dư thừa. Riêng nền tảng DiDi, công ty gọi xe lớn nhất Trung Quốc, cho biết số lượng chủ xe đăng ký đã tăng hơn 20% chỉ trong một năm, lên gần 19 triệu người. Kết quả là một cuộc cạnh tranh khốc liệt diễn ra hàng ngày trên đường phố, với giá cuốc xe thấp vào giờ vắng khách và tắc đường trong giờ cao điểm làm giảm số chuyến có thể chạy.
Với nhiều tài xế, việc chạy xe giờ đây chỉ đủ trang trải chi phí sinh hoạt. Một tài xế 40 tuổi từ Tứ Xuyên chia sẻ rằng sau khi mất việc trong ngành xây dựng do thị trường bất động sản suy thoái, anh chuyển sang chạy xe. Mỗi ngày, anh làm việc khoảng 14 giờ, bắt đầu từ 16h đến 2h sáng hôm sau, sau đó chợp mắt vài tiếng và sạc điện cho xe ở khu ngoại ô để tiết kiệm chi phí. Dù làm việc vắt kiệt sức lực, nhưng sau khi trừ tiền thuê xe và sinh hoạt, mỗi tháng anh chỉ gửi về quê được khoảng 3.000 tệ (tương đương 10 triệu đồng).
Hiện tượng "lái xe dưỡng sinh" và lỗ hổng cấu trúc kinh tế
Ở nhiều thành phố du lịch như Đại Lý, tài xế nói thị trường gọi xe hiện chỉ vừa đủ sống. Những năm đầu, họ phải chạy hết sức để thu hồi vốn mua hoặc thuê xe, nhưng sau đó nhiều người chỉ làm đủ để trang trải sinh hoạt. Khi không có chuyến xe tốt, họ tụ tập đánh mạt chược hoặc lái xe vòng quanh để thư giãn, dẫn đến biệt danh lái xe dưỡng sinh - làm việc vừa phải để giữ cân bằng cuộc sống.
Theo chuyên gia tài chính Andrew Sheng, câu chuyện của lao động nền tảng phản ánh lỗ hổng cấu trúc rộng hơn của nền kinh tế Trung Quốc. Khi quá nhiều người đổ dồn vào một lĩnh vực và cạnh tranh chủ yếu bằng cách hạ giá hay kéo dài thời gian làm việc, năng suất chung sẽ không thể tăng. Các nền tảng cần chuyển từ việc vắt kiệt lao động giá rẻ sang nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người lao động.
Bối cảnh kinh tế gig và vòng xoáy giảm giá
Sự bùng nổ của ngành gọi xe công nghệ phản ánh một thay đổi lớn hơn trong nền kinh tế Trung Quốc. Tính đến giữa thập niên 2020, nền kinh tế gig đã thu hút hàng trăm triệu lao động, với gọi xe và giao đồ ăn là hai lĩnh vực lớn nhất. Nhiều người chọn công việc này vì tính linh hoạt, nhưng thu nhập không ổn định và cơ hội phát triển gần như bằng không.
Một khảo sát cho thấy tài xế gọi xe Trung Quốc có thu nhập trung bình khoảng 7.600 nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 1.000 USD), mức tương đối cao so với lao động phổ thông nhưng phải đánh đổi bằng thời gian làm việc dài và chi phí lớn. Đằng sau những con số này là hiện tượng vòng xoáy giảm giá - khi cạnh tranh trở nên khốc liệt đến mức toàn ngành bị kéo xuống, với doanh nghiệp giảm giá để giành khách và tài xế chấp nhận thu nhập thấp hơn.
Chính sách điều chỉnh và thách thức từ công nghệ mới
Trước Tết Nguyên đán, Trung Quốc đã ban hành bộ hướng dẫn chính thức đầu tiên nhằm quản lý hành vi định giá trong ngành ô tô. Một số nền tảng gọi xe công nghệ bị cơ quan quản lý triệu tập và yêu cầu thực hiện cam kết giảm tỷ lệ chiết khấu, đảm bảo thu nhập hợp lý cho tài xế, được xem là tín hiệu tích cực cho nỗ lực điều chỉnh thị trường.
Tuy nhiên, ngay cả các nền tảng như DiDi cũng không tránh khỏi áp lực cạnh tranh từ Alibaba và Meituan, trong khi lợi nhuận vẫn bấp bênh do chi phí marketing và mở rộng quốc tế. Điều đáng lo ngại hơn là tương lai của nghề này có thể còn khó khăn hơn nữa khi Trung Quốc đẩy mạnh thử nghiệm taxi tự lái tại hơn 20 thành phố, với dự báo thị trường robotaxi có thể chiếm tới một phần tư ngành taxi vào năm 2035, đe dọa sinh kế của khoảng 7,5 triệu tài xế.
Kết luận: Hình ảnh tiêu biểu cho thách thức kinh tế
Ngành gọi xe Trung Quốc vẫn được dự báo tiếp tục tăng trưởng trong những năm tới nhờ đô thị hóa và công nghệ số, với tốc độ khoảng hơn 8% mỗi năm. Nhưng sự mở rộng này không đồng nghĩa với việc tài xế sẽ kiếm được nhiều tiền hơn. Câu chuyện của những tài xế ở Đại Lý phản ánh một thực tế rộng lớn hơn: trong nền kinh tế cạnh tranh khốc liệt, ngày càng nhiều người phải chấp nhận làm việc chỉ để duy trì cuộc sống, chứ không còn kỳ vọng làm giàu, và họ chọn cách nhìn đời nhẹ nhàng hơn để cân bằng.
