Chiếm hơn 95% số doanh nghiệp đang hoạt động, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) nếu được tiếp thêm nguồn lực sẽ trở thành động lực quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, hướng tới trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được điều này, việc khai thác hiệu quả năng lực của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là SME, được xem là yêu cầu then chốt.
Thực trạng doanh nghiệp nhỏ và vừa: Số lượng đông nhưng quy mô nhỏ
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lưu Quốc Đạt - Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) chỉ ra rằng số lượng doanh nghiệp đang hoạt động còn thấp so với quy mô dân số và nhiều quốc gia trong khu vực. Hiện Việt Nam có khoảng hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, với mật độ chỉ khoảng 10 doanh nghiệp trên 1.000 dân, thấp hơn nhiều so với Nhật Bản (27), Thái Lan (45), Malaysia (32) và Hàn Quốc (130). Dù tốc độ gia nhập thị trường gần đây có tín hiệu tích cực, đặc biệt từ khi Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, quy mô doanh nghiệp vẫn khiêm tốn.
Chất lượng nguồn nhân lực còn khoảng cách
Chất lượng nguồn nhân lực trong khu vực doanh nghiệp cũng còn khoảng cách so với các nước phát triển. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tại doanh nghiệp chỉ đạt khoảng 29%; nếu tính cả lao động qua đào tạo nghề, tỷ lệ này đạt khoảng 70%. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, các tỷ lệ tương ứng lần lượt là 55% và 70%. Điều này cho thấy dư địa phát triển doanh nghiệp tại Việt Nam còn rất lớn, nhưng để biến dư địa thành động lực tăng trưởng, cần nâng năng lực thực chất của SME.
Điểm nghẽn về quy mô và kết nối chuỗi giá trị
Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Trên 95% doanh nghiệp tư nhân là SME, trong đó khoảng 70% có quy mô dưới 10 lao động. “Với quy mô quá nhỏ, doanh nghiệp không thể đầu tư đủ lớn để đổi mới công nghệ. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam có liên hệ với chuỗi giá trị toàn cầu đã giảm từ 35% vào năm 2009 xuống chỉ còn 18% vào năm 2023,” ông Đậu Anh Tuấn thông tin. Điều này cho thấy nếu SME không lớn lên về năng lực, không cải thiện kết nối và đổi mới công nghệ, mục tiêu tăng trưởng 2 con số sẽ thiếu nền tảng từ khu vực sản xuất trong nước.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản
Theo ông Đậu Anh Tuấn, kinh nghiệm từ Nhật Bản cho thấy, trong giai đoạn phát triển thần kỳ 1955-1973, Chính phủ Nhật Bản đã khuyến khích hình thành doanh nghiệp lớn để hỗ trợ SME, thúc đẩy gắn kết giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ. Nhật Bản nhận ra 3 điểm yếu cơ bản của SME là thiếu nguồn lực, khó tiếp cận vốn vay và không có khả năng thu thập phân tích thông tin, nên đã lập các định chế giúp giải quyết cả 3 vấn đề. Đáng chú ý, ngay cả doanh nghiệp siêu nhỏ dưới 10 người, có tới 75% vốn vay từ ngân hàng, vốn phi chính thức chỉ 25%.
Giải pháp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Tiến sỹ Lương Thanh Hà, giảng viên Học viện Ngân hàng, nhấn mạnh sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp là nền tảng quan trọng cho phát triển quốc gia. Với Việt Nam, hỗ trợ SME không chỉ mang ý nghĩa phát triển doanh nghiệp mà còn là giải pháp mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Trong giai đoạn tới, các chính sách hỗ trợ SME cần triển khai mạnh hơn theo hướng tạo thuận lợi tiếp cận vốn, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nhân lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lớn và SME, giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI, để SME có thêm cơ hội trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng.
