Chiều ngày 27/6, Thủ tướng chủ trì Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia – chuyên đề về lĩnh vực giao thông vận tải. Tại đây, ông Hồ Minh Hoàng - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả đã thẳng thắn nêu ra những vướng mắc, rào cản của doanh nghiệp xây dựng khi tham gia dự án hạ tầng quốc gia.
Tiêu chí hợp đồng tương tự cứng nhắc khiến doanh nghiệp Việt phải 'mượn' hồ sơ đối tác ngoại
Ông Hoàng cho biết, việc áp dụng khá cứng nhắc tiêu chí hợp đồng tương tự khiến nhiều doanh nghiệp trong nước, dù đã có đủ năng lực quản trị, tổ chức thi công và huy động nguồn lực, vẫn phải liên danh hoặc 'mượn' hồ sơ năng lực của đối tác nước ngoài để tham gia các dự án lớn. Cơ chế này làm phát sinh chi phí lớn, gây thất thoát ngoại tệ và hạn chế cơ hội phát triển của các doanh nghiệp xây dựng trong nước.
Bên cạnh đó, quy định khống chế tỷ lệ giao thầu phụ ở mức thấp (thông thường không vượt quá 30% giá trị gói thầu) chưa phù hợp với mô hình tổng thầu hiện đại, làm hạn chế sự liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành, cản trở quá trình chuyển giao công nghệ và hình thành hệ sinh thái nhà thầu trong nước. “Trong nhiều trường hợp, tổng thầu vẫn phải sử dụng thầu phụ để thực hiện các công việc không thể cụ thể hóa trong hợp đồng, từ đó tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hình thức hợp tác không phù hợp với quy định pháp luật”, chủ tịch Đèo Cả nói.
Mô hình tổng thầu chưa phát huy vai trò, vốn trung và dài hạn là điểm nghẽn
Theo ông Hoàng, mô hình tổng thầu hiện vẫn chưa được phát huy đúng vai trò khi nhiều dự án tiếp tục bị chia nhỏ thành nhiều gói thầu và nhiều đầu mối thực hiện, dẫn đến phân tán trách nhiệm, khó khăn trong điều phối và giảm hiệu quả tổng thể. Trong khi, thực tiễn cho thấy những dự án có một đầu mối tổng thầu đủ năng lực quản trị và điều hành thường bảo đảm tiến độ, chất lượng và tối ưu nguồn lực tốt hơn.
Ngoài ra, khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án PPP vẫn là một điểm nghẽn lớn. Quy mô vốn đầu tư của mỗi dự án thường lên tới hàng chục, hàng trăm nghìn tỷ đồng, vượt quá khả năng cấp tín dụng của một số tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu tư dự án PPP còn chịu nhiều rủi ro phát sinh như áp lực dư nợ lớn, thay đổi chính sách của Nhà nước, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông, miễn hoặc dừng thu phí tại một số trạm thu phí, hoặc đầu tư các tuyến đường song hành làm phân lưu phương tiện, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và phương án tài chính của dự án. Cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu theo Luật PPP trên thực tế vẫn chưa được vận hành hiệu quả, khiến các nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng chưa thực sự yên tâm.
5 đề xuất gỡ vướng của Đèo Cả
Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho biết, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ phải xóa bỏ các rào cản, hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân tiếp cận bình đẳng các nguồn lực và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực trọng yếu. Lãnh đạo tập đoàn đề xuất 5 kiến nghị:
- Thứ nhất, tạo cơ chế ưu tiên để các doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực thực tiễn được tham gia với vai trò tổng thầu hoặc nhà thầu chính tại các dự án trọng điểm quốc gia; đồng thời quy định bắt buộc chuyển giao công nghệ đối với nhà thầu nước ngoài khi tham gia các dự án sử dụng vốn trong nước.
- Thứ hai, rà soát, cập nhật các quy định về tỷ lệ giao thầu phụ theo hướng phát huy vai trò của mô hình tổng thầu. “Thay vì kiểm soát cứng nhắc tỷ lệ giao thầu phụ, cần chuyển sang quản lý chất lượng đầu ra và gắn trách nhiệm toàn diện của tổng thầu đối với dự án”, ông Hoàng đề xuất.
- Thứ ba, hoàn thiện cơ chế huy động và bố trí nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là PPP, đa dạng hóa các kênh huy động vốn từ ngân hàng, tổ chức tài chính và các công cụ tài chính dài hạn.
- Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư và vận hành công trình, yêu cầu tích hợp AI để giám sát an toàn tại các công trình vừa thi công vừa khai thác. Cần xem xét công nhận mô hình thông tin số (BIM) có giá trị pháp lý trong thẩm định, nghiệm thu và quyết toán; xây dựng thư viện BIM quốc gia, triển khai nền tảng dữ liệu dùng chung.
- Thứ năm, có chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hạ tầng, ưu tiên đào tạo chuyên sâu các lĩnh vực công nghệ thi công hầm, cầu, đường sắt tốc độ cao, BIM. Ông kiến nghị Chính phủ giao Bộ GD&ĐT và Bộ Xây dựng xây dựng cơ chế “đào tạo kép” để các trường đại học, cao đẳng liên kết với doanh nghiệp triển khai chương trình đào tạo gắn với thực tiễn công trường.
