Bộ Tài chính đang triển khai nhiều giải pháp nhằm xử lý lượng hồ sơ tồn đọng từ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, còn gọi là doanh nghiệp 'zombie'. Theo cơ quan quản lý, lũy kế hiện có khoảng 1,1 triệu trường hợp người nộp thuế ngừng, nghỉ hoạt động.
Nguyên nhân tồn tại doanh nghiệp 'zombie'
Nhóm này bao gồm các doanh nghiệp đang làm thủ tục giải thể, doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, hoặc những trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế nhưng chưa hoàn tất thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Sự tồn tại của các doanh nghiệp 'zombie' xuất phát từ nhiều nguyên nhân: hồ sơ bị tồn đọng nhiều năm, thiếu nguồn lực xử lý, doanh nghiệp không còn hồ sơ, thay đổi người đại diện hoặc không thể liên hệ. Đặc biệt, một số trường hợp liên quan đến việc bị giả mạo thông tin để thành lập doanh nghiệp, khiến quá trình xác minh phải có sự phối hợp của nhiều cơ quan.
Ảnh hưởng đến quản lý thuế
Bộ Tài chính nhìn nhận nếu không rà soát và xử lý đồng bộ, lượng hồ sơ này sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dữ liệu quản lý thuế, gây khó khăn cho các doanh nghiệp có nhu cầu giải thể hoặc khôi phục hoạt động.
Giải pháp từ Luật Quản lý thuế mới
Để khắc phục, Bộ Tài chính đã trình Quốc hội ban hành Luật Quản lý thuế số 108/2025 theo hướng quản lý dựa trên dữ liệu, áp dụng quản lý rủi ro và đẩy mạnh chuyển đổi số. Theo đó, cơ quan thuế chỉ kiểm tra tại trụ sở đối với các trường hợp có rủi ro cao trước khi xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Đề xuất mở thủ tục phá sản
Đáng chú ý, tại dự thảo nghị định hướng dẫn luật, Bộ Tài chính đề xuất cho phép cơ quan thuế mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký quá 3 năm hoặc bị cưỡng chế thuế trên 3 năm nhưng vẫn không xử lý được nợ thuế.
Chiến dịch 'Làm sạch mã số thuế'
Song song với việc hoàn thiện chính sách, Bộ Tài chính đã chỉ đạo Cục Thuế triển khai Chiến dịch 'Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh', tập trung rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và xử lý 3 nhóm đối tượng: doanh nghiệp đang làm thủ tục giải thể; doanh nghiệp đã rời thị trường nhưng chưa hoàn tất thủ tục; và các trường hợp bị giả mạo thông tin để thành lập doanh nghiệp. Theo Bộ Tài chính, chiến dịch sẽ giúp chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, đẩy nhanh giải quyết hồ sơ tồn đọng, đồng thời kiểm soát chặt các hồ sơ phát sinh mới.
Phối hợp với Bộ Công an
Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an xác minh thông tin định danh, xử lý hành vi lợi dụng pháp nhân, mã số thuế và hóa đơn để trốn thuế, mua bán hóa đơn hoặc trục lợi ngân sách, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp gia nhập và rút lui khỏi thị trường theo đúng quy định.
