Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại Việt Nam đã gần bằng cả năm 2025, cùng với đó là kỷ lục về giải ngân. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng vốn FDI đăng ký đạt 34,65 tỉ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước và gần bằng tổng vốn thu hút của cả năm 2025 (38,42 tỉ USD).
Doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng sản xuất tại Việt Nam
Khảo sát mới nhất của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) cho thấy gần 57% doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng sản xuất, kinh doanh trong 1-2 năm tới; 67,5% dự báo sẽ có lãi trong năm 2025. Theo ông Ozasa Haruhiko - Trưởng đại diện JETRO tại Việt Nam - kết quả này phản ánh niềm tin của doanh nghiệp Nhật vào quy mô thị trường, tiềm năng tăng trưởng, môi trường chính trị - xã hội ổn định và môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện của Việt Nam. Ông cũng nhấn mạnh xu hướng này cho thấy dòng vốn FDI thế hệ mới không còn chỉ tìm kiếm lợi thế chi phí, mà ngày càng coi trọng sự ổn định chính sách, chất lượng điều hành và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm sáng trong thu hút FDI: M&A và công nghệ cao
Điểm sáng nổi bật trong thu hút FDI là hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài 6 tháng tăng tới 89,5%, cho thấy thị trường mua bán - sáp nhập (M&A) đang sôi động trở lại. Đặc biệt, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục dẫn đầu thu hút vốn với 10,76 tỉ USD vốn đăng ký mới, chiếm gần 62% tổng vốn cấp mới. Trong khi đó, vốn FDI thực hiện đạt trên 13 tỉ USD, tăng 11,2% và là mức giải ngân cao nhất trong 5 năm.
Bên cạnh quy mô vốn tăng mạnh, chất lượng dòng vốn cũng có nhiều tín hiệu tích cực khi hàng loạt dự án quy mô lớn thuộc lĩnh vực công nghệ cao được cấp phép hoặc mở rộng đầu tư. Tiêu biểu là dự án mở rộng của Samsung Display tại Bắc Ninh; nhà máy kiểm định, đóng gói bán dẫn 1,5 tỉ USD của Samsung tại Thái Nguyên; 4 dự án công nghệ cao tại Khu công nghệ cao TP.HCM với tổng vốn hơn 1,23 tỉ USD. Ngoài ra, các dự án trung tâm dữ liệu AI của G42 và nhà đầu tư Mỹ tại TP.HCM với tổng vốn khoảng 4 tỉ USD cũng đang được xúc tiến.
Chuyển trọng tâm sang thu hút FDI chất lượng cao
Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, lý giải kết quả thu hút vốn FDI ấn tượng nửa đầu năm phản ánh những lợi thế cạnh tranh của Việt Nam vẫn được các nhà đầu tư quốc tế đánh giá cao. Ông nhấn mạnh điều đáng quan tâm hiện nay không còn là thu hút được bao nhiêu vốn mà là chất lượng của dòng vốn FDI. Định hướng này đã được thể hiện rõ trong Nghị quyết 10 với định hướng thu hút FDI thế hệ mới.
Theo ông Thành, mục tiêu hiện nay không đơn thuần là tăng quy mô vốn, mà ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D, bán dẫn, AI, dữ liệu, công nghệ số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; đồng thời phải có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Tuy nhiên, những chỉ tiêu này chưa được phản ánh đầy đủ trong hệ thống thống kê FDI hiện nay. Vì thế, TS Võ Trí Thành gợi ý, thay vì chủ yếu công bố tổng vốn đăng ký hoặc phân theo các ngành truyền thống, cơ quan thống kê cần bổ sung các chỉ tiêu về tỷ trọng vốn vào công nghệ cao, R&D, bán dẫn, AI, công nghệ xanh hay mức độ chuyển giao công nghệ.
Giải ngân cao nhất 5 năm và định hướng tương lai
GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (Đại học Kinh tế TP.HCM), phân tích việc vốn FDI điều chỉnh tăng thêm đạt 11 tỉ USD cho thấy các nhà đầu tư hiện hữu tiếp tục mở rộng sản xuất thay vì dịch chuyển sang quốc gia khác. "Mức giải ngân cao nhất trong 5 năm cho thấy nhiều dự án sau khi được cấp phép đã nhanh chóng triển khai, góp phần mở rộng năng lực sản xuất, tạo thêm việc làm và bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng", GS Võ Xuân Vinh nhận xét.
Đồng quan điểm, GS-TS Võ Xuân Vinh cho rằng số liệu thống kê cần có thêm dữ liệu về hoạt động R&D, chuyển giao công nghệ và mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Theo ông, để duy trì sức hấp dẫn với các dự án công nghệ cao, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, bảo đảm tính nhất quán trong chính sách và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Thực tế, nhiều nhà đầu tư phản ánh, ở một số địa phương cơ chế "một cửa" vẫn chưa vận hành hiệu quả, doanh nghiệp còn phải đi qua nhiều đầu mối để hoàn tất thủ tục. Bên cạnh đó, sự phát triển của các trung tâm dữ liệu và AI cũng đòi hỏi chiến lược phát triển nguồn điện quy mô lớn, ổn định để đáp ứng nhu cầu năng lượng.
Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm nguồn lực để duy trì tăng trưởng, nguồn vốn FDI rất quan trọng, song một vài nơi không nên quay lại cách tiếp cận thu hút FDI bằng mọi giá. Các chính sách ưu đãi cần dựa trên nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và thực thi nghiêm các cam kết quốc tế. Nếu vì áp lực tăng trưởng mà hạ thấp tiêu chuẩn lựa chọn dự án hoặc chạy theo số lượng vốn đăng ký, chúng ta rất dễ quay lại cách làm cũ. Mục tiêu hiện nay phải là thu hút dòng vốn chất lượng cao, tạo giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
