Việt Nam đang từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu nhờ những nỗ lực cải cách thể chế, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Theo các chuyên gia, để duy trì đà tăng trưởng, Việt Nam cần tập trung vào nâng cao năng suất lao động, đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Thành tựu trong thu hút FDI
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng vốn FDI đăng ký năm 2023 đạt hơn 36 tỷ USD, tăng 32% so với năm trước. Điều này cho thấy niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường kinh doanh của Việt Nam.
Tuy nhiên, việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đòi hỏi Việt Nam phải vượt qua những thách thức về năng suất lao động và hàm lượng công nghệ trong sản phẩm. Ông Nguyễn Đức Trung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, nhận định: “Việt Nam cần chuyển từ gia công lắp ráp sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn, thông qua việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) và nâng cao kỹ năng lao động.”
Phát triển công nghiệp hỗ trợ
Một trong những yếu tố then chốt để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị là phát triển công nghiệp hỗ trợ. Hiện nay, tỷ lệ nội địa hóa trong một số ngành như điện tử, ô tô còn thấp, chỉ khoảng 20-30%. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia.
Bên cạnh đó, việc ký kết các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA đã mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế với ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về nguồn gốc xuất xứ và chất lượng sản phẩm.
Đổi mới công nghệ và nguồn nhân lực
Việc ứng dụng công nghệ số và tự động hóa trong sản xuất được xem là chìa khóa giúp Việt Nam tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, năng suất lao động của Việt Nam hiện chỉ bằng 1/7 so với Singapore và 1/3 so với Malaysia. Do đó, đầu tư vào giáo dục đào tạo và chuyển giao công nghệ là nhiệm vụ cấp bách.
Bà Lê Thị Hồng Nhung, chuyên gia kinh tế tại UNDP Việt Nam, cho biết: “Việt Nam cần có chiến lược dài hạn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, kỹ thuật số và quản trị kinh doanh quốc tế.”
Tác động đến tăng trưởng kinh tế
Việc nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu sẽ giúp Việt Nam gia tăng kim ngạch xuất khẩu, tạo thêm việc làm và cải thiện thu nhập cho người lao động. Theo mục tiêu của Chính phủ, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu trở thành nước có thu nhập trung bình cao, với GDP bình quân đầu người đạt 7.500 USD. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp trong việc thực hiện các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
