Nhật Bản đối mặt làn sóng phá sản doanh nghiệp kỷ lục
Theo báo cáo mới nhất từ Tokyo Shoko Research, Nhật Bản đã ghi nhận 10.505 vụ phá sản doanh nghiệp với khoản nợ từ 10 triệu yên (tương đương 63.200 USD) trở lên trong năm tài khóa 2025. Con số này tăng 4% so với năm trước và đạt mức cao nhất trong vòng 12 năm qua, phản ánh áp lực chưa từng có đang đè nặng lên nền kinh tế lớn thứ hai châu Á.
Doanh nghiệp nhỏ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất
Phần lớn các vụ phá sản tập trung vào khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, với 8.092 trường hợp (chiếm 77% tổng số) là các công ty có dưới 5 nhân viên. Đáng chú ý, số vụ phá sản do thiếu hụt lao động đã tăng mạnh 43% lên 442 trường hợp, mức cao kỷ lục từ trước đến nay.
Theo khảo sát Tankan tháng 3 của Ngân hàng Nhật Bản, tình trạng thiếu nhân lực hiện đang ở mức nghiêm trọng nhất trong 34 năm. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tăng lương để giữ chân người lao động, khiến áp lực dòng tiền ngày càng lớn.
Chi phí leo thang và lãi suất tăng cao
Các vụ phá sản do chi phí tăng cao cũng nổi bật với 801 trường hợp trong năm tài khóa 2025, tăng 14% so với năm trước. Đồng yên yếu cùng nhiều yếu tố khác tiếp tục đẩy chi phí nguyên liệu lên cao, trong khi việc Ngân hàng Nhật Bản tăng lãi suất khiến chi phí vay vốn gia tăng đáng kể.
Lãi suất cho vay trung bình tại các ngân hàng nội địa đã tăng từ 0,997% lên 1,263% chỉ trong tháng 2, làm tăng gánh nặng lãi vay cho các doanh nghiệp có nợ lớn.
Ngành nhà hàng và vận tải chịu áp lực đặc biệt
Theo ngành, lĩnh vực nhà hàng ghi nhận 1.022 vụ phá sản, tăng 2%. Tỷ lệ chuyển chi phí sang giá bán của ngành này chỉ đạt 32,8% trong tháng 2, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 42,1% của toàn thị trường.
Ngành vận tải ghi nhận 424 vụ phá sản, tương đương năm trước. Dù nhu cầu mạnh giúp số vụ phá sản thấp trong năm 2025, xu hướng này đã bắt đầu tăng trở lại từ năm 2026.
Xung đột địa chính trị đe dọa trầm trọng hóa khủng hoảng
Tác động từ xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 hiện vẫn được đánh giá là hạn chế, nhưng lo ngại về chi phí tăng, đặc biệt do giá xăng dầu leo thang, đang ngày càng hiện hữu.
Ông Yoshihiro Sakata, trưởng bộ phận thông tin của Tokyo Shoko Research, cảnh báo: "Nếu tình hình tại Iran kéo dài, số vụ phá sản có thể tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải do lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm."
Dư chấn từ cú sốc dầu mỏ lan rộng
Các chuyên gia đánh giá nền kinh tế Nhật Bản đang bắt đầu cảm nhận rõ "dư chấn" từ cú sốc dầu mỏ do cuộc chiến Iran gây ra. Chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng cao đang lan rộng từ lĩnh vực năng lượng sang du lịch, chuỗi cung ứng thực phẩm và chi tiêu hàng ngày.
Dù nắm giữ một trong những kho dự trữ dầu lớn nhất châu Á, Nhật Bản vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài.
Doanh nghiệp địa phương chịu thiệt hại nặng nề
Tác động đã thể hiện rõ ở cấp địa phương. Katsuragi Onsen, một nhà tắm công cộng (sento) hơn 50 năm tuổi tại tỉnh Aomori, thông báo sẽ đóng cửa vào cuối tháng 5 do chi phí nhiên liệu tăng mạnh.
Chủ cơ sở, ông Masayoshi Yamaguchi, cho biết giá dầu nặng dùng cho sưởi và điều hòa đã tăng lên khoảng 135 yên/lít trong tháng 3, cao hơn khoảng 13% so với trước khi xung đột leo thang. "Mức tăng 13% cũng tạo ra khác biệt lớn vì vào mùa đông chúng tôi tiêu thụ tới 7.000 lít mỗi tháng," ông chia sẻ.
Nguy cơ khủng hoảng thập niên 1970 tái diễn
Ông Takahide Kiuchi từ Viện Nghiên cứu Nomura nhận định các nền kinh tế châu Á phụ thuộc dầu Trung Đông, trong đó có Nhật Bản, đang đối mặt với "rủi ro kinh tế đặc biệt nghiêm trọng".
"Nếu hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz không trở lại bình thường, Nhật Bản có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt dầu thô nghiêm trọng," ông nói, đồng thời cảnh báo trong kịch bản xấu, chính phủ có thể kêu gọi người dân và doanh nghiệp tiết giảm tiêu thụ nhiên liệu và điện, tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Tác động lan tỏa đến đời sống người dân
Ước tính của Viện Nghiên cứu Nomura cho thấy chi phí sinh hoạt của một gia đình bốn người tại Nhật Bản có thể tăng thêm từ 18.000 đến 25.500 yên mỗi năm do ảnh hưởng từ giá dầu tăng cao.
Dù không trực tiếp sử dụng dầu, các sản phẩm như rau, thịt, trứng và cá vẫn chịu ảnh hưởng từ chi phí điện, phân bón và vận chuyển. Giá trứng có thể tăng sau mùa thu, khi chi phí nhập khẩu thức ăn chăn nuôi, vốn chiếm 60–70% chi phí sản xuất, bị đẩy lên do giá vận chuyển tăng.
Một nguồn tin trong ngành chăn nuôi cho biết: "Với chi phí đầu vào tăng cao, khả năng giá sẽ tăng là rất lớn."
Triển vọng ảm đạm cho nền kinh tế
Khảo sát Tankan quý của Ngân hàng Nhật Bản cho thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn thận trọng với triển vọng kinh tế. Điều kiện kinh doanh của các công ty lớn trong lĩnh vực vận tải và bưu chính giảm mạnh nhất trong các ngành, ngoại trừ dầu khí.
Ông Tsuyoshi Ueno từ Viện Nghiên cứu NLI nhận định: "Sự thận trọng gia tăng trên diện rộng," viện dẫn chi phí tăng, khó khăn trong nguồn cung và thiếu hụt lao động.
