Chính phủ tính phương án ứng ngân sách bổ sung Quỹ bình ổn giá xăng dầu
Trong bối cảnh giá nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh do chiến sự tại Trung Đông, Chính phủ Việt Nam đang xem xét phương án ứng ngân sách Nhà nước để bổ sung vào Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đồng ý chủ trương sử dụng nguồn tăng thu ngân sách năm 2025 cho mục đích này, với dự kiến áp dụng đến hết ngày 15/4.
Quỹ bình ổn giá xăng dầu cạn kiệt nhanh chóng
Sau hai năm gần như "đóng băng", Quỹ bình ổn giá xăng dầu đã được kích hoạt trở lại để hạ nhiệt giá nhiên liệu trong nước. Số dư quỹ đã giảm mạnh từ hơn 5.600 tỷ đồng trước ngày 10/3 xuống chỉ còn khoảng 613 tỷ đồng vào kỳ điều hành ngày 25/3. Chỉ trong nửa tháng, khoảng 5.000 tỷ đồng đã được sử dụng để hỗ trợ bình ổn giá.
Theo tính toán của Bộ Công Thương, với tốc độ chi hiện nay, dư địa của quỹ đang thu hẹp nhanh và có nguy cơ cạn kiệt vào cuối tháng 3. Thủ tướng đã chỉ đạo cần chủ động chuẩn bị cho kịch bản quỹ bị thiếu hụt, do khủng hoảng năng lượng toàn cầu có thể kéo dài.
Chuyên gia ủng hộ nhưng lưu ý chỉ nên là công cụ giảm sốc ngắn hạn
Trao đổi với báo chí, TS Hà Thị Cẩm Vân - Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Kinh tế tại Đại học RMIT Việt Nam - cho rằng việc Chính phủ đồng ý chủ trương ứng ngân sách phản ánh định hướng điều hành "giảm sốc" giá trong ngắn hạn. Bà nhấn mạnh cơ chế này chỉ nên là "van giảm sốc" khẩn cấp, không phải nguồn bù giá thường xuyên.
"Ứng ngân sách cho Quỹ bình ổn xăng dầu nên là van giảm sốc, không phải cơ chế kéo dài", TS Vân nói. Theo bà, ngân sách chỉ nên bù phần thiếu hụt cần thiết để duy trì "lớp đệm" tối thiểu, đủ làm mềm các đợt tăng giá bất thường. Cơ chế này nên được kích hoạt khi xuất hiện cú sốc lớn từ giá thế giới hoặc biên độ tăng vượt ngưỡng gây tác động lan tỏa mạnh đến lạm phát.
TS Vân cũng đề xuất thiết kế lộ trình hoàn trả cụ thể từ nguồn trích lập quỹ sau khi thị trường bình ổn, đồng thời yêu cầu minh bạch toàn bộ quá trình ứng, sử dụng và hoàn trả ngân sách.
Hậu quả nếu thiếu Quỹ bình ổn giá xăng dầu
Theo Bộ Công Thương, mức tăng giá xăng dầu trong nước vẫn được kiểm soát thấp hơn đáng kể so với thế giới nhờ sử dụng quỹ. TS Vân cảnh báo nếu giá biến động mạnh mà thiếu can thiệp kịp thời, rủi ro sẽ lan tỏa ra toàn bộ nền kinh tế.
Xăng dầu là đầu vào trực tiếp của nhiều ngành như vận tải, logistics, đánh bắt, xây dựng và sản xuất công nghiệp. Số liệu thống kê cho thấy khi giá xăng dầu tăng 10%, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng khoảng 0,36 điểm %. Điều này dẫn đến chi phí vận chuyển cao, giá hàng hóa tăng, biên lợi nhuận doanh nghiệp thu hẹp, và một số đơn vị nhỏ buộc phải cắt giảm sản xuất.
Đối với người dân, đặc biệt nhóm thu nhập trung bình và thấp, giá nhiên liệu tăng sẽ làm suy giảm sức mua thực, kéo theo xu hướng thắt chặt chi tiêu. Ở cấp độ vĩ mô, có nguy cơ thiếu hụt cục bộ, đứt gãy nguồn cung và gia tăng buôn lậu qua biên giới.
Giải pháp đồng bộ để ổn định thị trường xăng dầu
Việc bổ sung nguồn lực từ ngân sách được cho là cần thiết nhưng chưa đủ. Chính sách giá xăng dầu cần đi kèm một loạt công cụ phối hợp, bao gồm:
- Điều chỉnh thuế: Chính phủ đã giảm thuế nhập khẩu từ 7-10% xuống 0% đối với nhiều mặt hàng xăng dầu. Bộ Tài chính cũng đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường, với xăng có thể giảm từ 2.000 đồng xuống còn 1.000 đồng mỗi lít.
- Cơ chế điều hành linh hoạt: Cho phép điều chỉnh giá ngay sau một ngày nếu giá cơ sở tăng từ 15% trở lên, theo Nghị quyết 55/NQ-CP.
- Siết chặt nguồn cung: Yêu cầu thương nhân đầu mối xây dựng kế hoạch nguồn hàng, duy trì bán hàng thường xuyên và xử lý nghiêm hành vi găm hàng, đội giá.
- Tăng cường dự trữ: Đẩy nhanh bổ sung dự trữ quốc gia và hoàn thiện cơ chế xuất, cấp dự trữ trong tình huống khẩn cấp.
Bộ Công Thương cũng đang nỗ lực khai thác dầu thô, tìm nguồn nguyên liệu thay thế cho Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn, và đưa các nhà máy Ethanol, Condensat vào vận hành để bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Trong bối cảnh thị trường xăng dầu đối mặt với "áp lực kép" từ gián đoạn nguồn cung và khó khăn nhập khẩu, các giải pháp đồng bộ là cần thiết để ổn định giá cả và bảo vệ nền kinh tế.
