Chốt phiên giao dịch ngày 13/7, giá dầu Brent và WTI đồng loạt tăng hơn 9%, qua đó kéo chỉ số MXV-Index tăng 1,44% lên 2.698 điểm. Đà tăng này chủ yếu đến từ căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông.
Căng thẳng Mỹ-Iran đẩy giá dầu lên đỉnh một tháng
Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang trong cuối tuần qua khi cả hai bên nối lại các hoạt động quân sự, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông. Tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn trước khả năng hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải trung chuyển khoảng 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới – có thể tiếp tục bị ảnh hưởng.
Tâm lý lo ngại về nguồn cung càng được củng cố sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Nhà trắng sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với tàu thuyền của Iran đi qua eo biển Hormuz. Ông cũng cho biết Mỹ sẽ đảm nhận vai trò bảo vệ tuyến hàng hải này và đề xuất thu phí tương đương 20% giá trị hàng hóa vận chuyển để đổi lấy việc cung cấp dịch vụ bảo đảm an ninh. Theo đánh giá của thị trường, động thái trên có thể làm gia tăng nguy cơ đối đầu giữa Washington và Tehran, trong bối cảnh Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn về chủ quyền đối với cửa ngõ Vịnh Ba Tư và tuyên bố không chấp nhận sự can thiệp của Mỹ vào việc quản lý eo biển Hormuz. Điều này khiến thị trường tiếp tục nâng mức định giá rủi ro đối với nguồn cung dầu từ khu vực Trung Đông.
Dự trữ dầu Mỹ xuống thấp kỷ lục hỗ trợ giá
Phản ứng trước những thông tin trên, giá dầu thô tăng mạnh ngay trong phiên giao dịch ngày 13/7. Kết phiên, giá dầu WTI tăng hơn 9,4%, vượt 78 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng gần 9,6%, lên trên 83,3 USD/thùng, đều là mức cao nhất trong khoảng một tháng trở lại đây.
Ngoài rủi ro địa chính trị, nền tảng cung-cầu tại Mỹ cũng tiếp tục hỗ trợ xu hướng tăng của giá dầu. Theo Bộ Năng lượng Mỹ (DOE), lượng dầu thô trong Kho Dự trữ Dầu mỏ chiến lược (SPR) giảm khoảng 3 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 10/7, xuống còn 316,5 triệu thùng – mức thấp nhất kể từ tháng 4/1983. Trước đó, báo cáo của Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA) cũng cho thấy, lượng dầu trong SPR giảm thêm gần 6,2 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 3/7, xuống dưới 320 triệu thùng, thấp nhất trong hơn 43 năm, dù tồn kho dầu thô thương mại bất ngờ tăng trở lại sau chuỗi 10 tuần giảm liên tiếp. Việc dự trữ dầu chiến lược tiếp tục suy giảm đã kéo tổng lượng tồn kho dầu của Mỹ xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5/1984.
Trong bối cảnh lượng dự trữ tại quốc gia tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới đang thu hẹp, thị trường có xu hướng phản ứng nhạy cảm hơn trước các thông tin có thể ảnh hưởng đến nguồn cung toàn cầu. Nhà đầu tư hiện tập trung theo dõi báo cáo tồn kho hằng tuần của EIA, dự kiến công bố vào ngày 15/7, để đánh giá rõ hơn diễn biến cung-cầu của thị trường dầu mỏ.
Giá dầu đậu tương lên cao nhất gần một tháng
Đồng pha với thị trường năng lượng, lực mua cũng giành ưu thế trên nhóm nông sản trong phiên giao dịch đầu tuần. Trong đó, dầu đậu tương gây chú ý khi khép phiên giá tăng 3,16%, lên 1.568 USD/tấn – mức cao nhất trong gần một tháng. Đà tăng của dầu đậu tương lan sang nhóm họ đậu, góp phần đưa chỉ số MXV-Index nhóm nông sản tăng lên 1.470 điểm.
Theo MXV, giá trị giao dịch của nhóm đậu tương chiếm khoảng 27% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường trong phiên hôm qua. Dòng tiền vẫn duy trì ổn định khi nhà đầu tư tiếp tục gia tăng tỷ trọng đối với nhóm nông sản trong bối cảnh các yếu tố cơ bản đồng loạt chuyển biến theo hướng tích cực.
MXV nhận định rằng, động lực chính hỗ trợ giá dầu đậu tương phiên hôm qua đến từ hoạt động nghiền ép tại Mỹ được cải thiện, xu hướng tăng của giá năng lượng, triển vọng nguồn cung dầu thực vật toàn cầu thu hẹp cùng các tín hiệu tích cực về chính sách và thương mại. Hoạt động nghiền ép đậu tương tại Mỹ tiếp tục phục hồi, qua đó củng cố triển vọng tiêu thụ nguyên liệu trong nước. Biên lợi nhuận ép dầu tăng thêm 4,6 USD/tấn, lên 111 USD/tấn. Đồng thời, tỷ trọng giá trị của dầu đậu tương trong tổng giá trị sản phẩm sau nghiền ép đã vượt 53%, phản ánh nhu cầu đối với dầu thực vật tiếp tục cải thiện và góp phần thu hút dòng tiền vào các hợp đồng kỳ hạn.
Chính sách nhiên liệu sinh học và thời tiết hỗ trợ giá
Đà tăng của giá dầu đậu tương còn được hỗ trợ bởi diễn biến tích cực của thị trường năng lượng. Khi giá dầu thô duy trì ở vùng cao, hiệu quả kinh tế của nhiên liệu sinh học được cải thiện, qua đó thúc đẩy nhu cầu sử dụng dầu thực vật làm nguyên liệu sản xuất diesel sinh học. Tại Mỹ, triển vọng tiêu thụ tiếp tục được củng cố khi Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) giữ nguyên hạn ngạch pha trộn nhiên liệu tái tạo (RFS/RVO) cho giai đoạn 2026-2027 ở mức cao, lần lượt khoảng 33,5 tỷ lít và 33,9 tỷ lít đối với nhiên liệu sinh học thế hệ mới.
Về nguồn cung, thị trường dầu thực vật toàn cầu cũng có dấu hiệu thắt chặt hơn. Indonesia đã chính thức triển khai lộ trình áp dụng nhiên liệu sinh học B50, trong khi Malaysia và Thái Lan tiếp tục nâng tỷ lệ pha trộn bắt buộc. Những chính sách này sẽ làm gia tăng nhu cầu tiêu thụ dầu cọ trong nước, qua đó thu hẹp lượng dầu cọ dành cho xuất khẩu. Do dầu cọ và dầu đậu tương cạnh tranh trực tiếp trên thị trường dầu thực vật, việc nguồn cung dầu cọ xuất khẩu suy giảm đang tạo thêm dư địa cho nhu cầu đối với dầu đậu tương, góp phần hỗ trợ giá trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh các yếu tố cung-cầu, triển vọng tiêu thụ dầu đậu tương còn được cải thiện nhờ những tín hiệu tích cực từ Liên minh châu Âu (EU). Mới đây, một ủy ban của Nghị viện châu Âu đã khuyến nghị bác bỏ đề xuất của Ủy ban châu Âu về việc loại bỏ dần dầu đậu tương khỏi thị trường nhiên liệu sinh học từ năm 2030 với lý do nguyên liệu này có nguy cơ cao gây gián tiếp chuyển đổi mục đích sử dụng đất (high ILUC). Theo MXV, quyết định này có ý nghĩa quan trọng đối với ngành nghiền ép đậu tương khi thị trường nhiên liệu sinh học của EU hiện đóng góp tỷ trọng lớn trong doanh thu từ dầu đậu tương của nhiều doanh nghiệp chế biến. Cùng với đó, thỏa thuận thương mại sắp có hiệu lực giữa Mỹ và EU, trong đó mở rộng khả năng tiếp cận ưu đãi đối với dầu đậu tương của Mỹ, được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho xuất khẩu trong thời gian tới.
Nhu cầu Trung Quốc và rủi ro thời tiết
Về nhu cầu, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) tiếp tục xác nhận đơn hàng xuất khẩu 136.000 tấn đậu tương sang Trung Quốc, nâng tổng lượng đơn hàng được công bố trong tuần trước lên 856.000 tấn. Hoạt động mua hàng diễn ra trong bối cảnh các mô hình dự báo thời tiết cho thấy nền nhiệt tại khu vực miền trung và vùng đồng bằng phía bắc nước Mỹ sẽ tiếp tục cao hơn mức trung bình, trong khi lượng mưa duy trì ở mức thấp. Triển vọng thời tiết bất lợi đúng vào giai đoạn sinh trưởng quan trọng của cây đậu tương đang làm gia tăng rủi ro đối với năng suất mùa vụ. Điều này khiến thị trường tiếp tục bổ sung phần bù rủi ro thời tiết vào giá kỳ hạn của toàn bộ nhóm họ đậu tương.
Theo ghi nhận của MXV, đà tăng của giá dầu đậu tương đang được hỗ trợ đồng thời bởi các yếu tố cung-cầu, chính sách nhiên liệu sinh học và điều kiện thời tiết. Xu hướng này cũng kéo mặt bằng giá ngô và khô đậu tương nhập khẩu tại Việt Nam tăng theo, qua đó tạo thêm áp lực lên chi phí đầu vào của các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, nguồn cung từ Nam Mỹ trong trung hạn vẫn được đánh giá khá dồi dào và có thể hạn chế dư địa tăng của giá. Trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động, MXV cho biết các doanh nghiệp nên theo dõi sát diễn biến cung-cầu, chủ động cân đối dòng tiền và xây dựng kế hoạch mua nguyên liệu phù hợp để hạn chế rủi ro về chi phí.
