UBND tỉnh Điện Biên vừa ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cấp phép thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng phương tiện bay không người lái (UAV/drone) trên địa bàn tỉnh. Đây là lần đầu tiên một "phòng thí nghiệm pháp lý" được thiết lập riêng cho không gian tầm thấp, cho phép thử nghiệm cơ chế quản lý bay linh hoạt, vừa đảm bảo an ninh quốc phòng, vừa tối ưu hóa hiệu quả thương mại.
Mục tiêu 6.000 chuyến bay an toàn
Điện Biên đặt mục tiêu triển khai khoảng 6.000 chuyến bay UAV trong thời gian thử nghiệm, phấn đấu tỷ lệ chuyến bay an toàn đạt trên 99%. Hoạt động sandbox được triển khai tại một số khu vực sản xuất nông nghiệp và y tế trọng điểm. Trong nông nghiệp, các địa điểm thử nghiệm gồm vùng trồng chè tại xã Sính Phình, vùng cà phê ở Mường Ảng, vùng mắc ca tại Tuần Giáo và khu vực canh tác lúa ở Thanh Nưa. Trong y tế, tỉnh thiết lập mạng lưới vận chuyển khẩn cấp bằng UAV kết nối Trung tâm Y tế Mường Ảng với các trạm y tế xã Nà Tấu, Mường Đăng, Ngối Cáy, Ảng Tở để vận chuyển thuốc, vật tư y tế và mẫu bệnh phẩm.
Tiềm năng kinh tế tầm thấp toàn cầu và Việt Nam
Theo ước tính, ngành hàng không tầm thấp thế giới được định giá dự kiến khoảng 700 tỉ USD vào năm 2035. Tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỉ USD. Năm 2015, Liên minh Kinh tế tầm thấp tại Việt Nam ra đời với kỳ vọng thúc đẩy hàng nghìn doanh nghiệp phụ trợ, tạo 1 triệu việc làm chất lượng cao và mang về hàng chục tỉ USD trong 10 - 15 năm tới.
Ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, nhận định: "Nếu trước đây, nhiều quốc gia phát triển kinh tế đất liền, gần đây là kinh tế biển thì trong tương lai sẽ đến kinh tế vũ trụ và hàng không. Trong đó, kinh tế tầm thấp sẽ trở nên quan trọng." Ông nhấn mạnh UAV dựa vào kết nối internet vạn vật (IoT) và nhờ phát triển băng thông rộng 5G, các thiết bị này có thể hoạt động chính xác theo thời gian thực để vận chuyển hàng hóa, cứu thương hay giám sát.
Lợi ích cụ thể từ ứng dụng UAV
Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026, Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LEAP), Tổng giám đốc Tập đoàn FPT Nguyễn Văn Khoa cho biết, FPT và Trường Thịnh Drone đã thử nghiệm UAV trong nông nghiệp. Việc ứng dụng UAV có thể rút ngắn thời gian phun thuốc từ 4 giờ xuống 10 phút/ha, tăng năng suất gieo hạt, rải phân lên 40 - 64 ha/ngày tại khu vực khó tiếp cận. Trên diện tích hơn 51.000 ha, UAV giúp giảm 15 - 20% chi phí canh tác, tiết kiệm khoảng 62 triệu m3 nước mỗi năm, giảm 30% chi phí nhân công và giảm khoảng 40% chi phí logistics vận chuyển nông sản. Thu nhập người dân dự kiến tăng từ 9 - 18 triệu đồng/ha/năm, đóng góp thêm khoảng 2.630 tỉ đồng cho GRDP của tỉnh mỗi năm. Ông Khoa nhấn mạnh: "Nếu các công đoạn trong nông nghiệp được chuẩn hóa và công nghiệp hóa hơn, chúng ta mới có thể tăng sức cạnh tranh cho nông sản và cho người nông dân."
Vào giữa tháng 2 năm 2026, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM phối hợp Vietnam Post và CT UAV khai trương tuyến giao hàng vượt biển bằng UAV giữa xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu. Đây là tuyến bưu chính không người lái xuyên biển đầu tiên, được cấp phép bởi Cục Tác chiến Bộ Tổng tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam. UAV mang kiện hàng 2 kg, hành trình hơn 12 km mỗi chiều trong khoảng 15 phút, thời gian toàn trình giảm 80 - 90% so với đường bộ, tối ưu gấp 6 lần đường bộ và 3 lần đường thủy. Giai đoạn đầu, Vietnam Post ưu tiên bưu gửi nhỏ dưới 5 kg, dự kiến đáp ứng 3.000 - 5.000 bưu gửi dưới 2 kg mỗi ngày từ nội thành TP.HCM đến Vũng Tàu.
Nhận diện kinh tế tầm thấp là "kho báu"
Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng (Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM) phân tích: "Kinh tế tầm thấp mở thêm một tầng lưu thông bên trên mặt đất, nơi dữ liệu, hàng hóa nhẹ, vật tư y tế, nông sản giá trị cao và dịch vụ công có thể di chuyển nhanh hơn, rẻ hơn và ít phụ thuộc vào địa hình." Với địa hình nhiều nơi bị chia cắt, UAV có thể rút thời gian vận chuyển mẫu xét nghiệm từ 60 - 90 phút xuống 15 - 25 phút trên một số tuyến ngắn. Trong nông nghiệp, UAV phun thuốc 20 - 30 ha/ngày, trong khi lao động thủ công chỉ xử lý vài ha. Ông Tùng lưu ý: "Kinh tế tầm thấp không thể phát triển theo kiểu mỗi tỉnh mua vài chục UAV rồi gọi là chuyển đổi số. Muốn thành ngành kinh tế thật, cần đủ bốn điều kiện: hành lang pháp lý bay thấp, hạ tầng điều phối không lưu cấp địa phương, doanh nghiệp vận hành chuyên nghiệp và mô hình doanh thu rõ ràng."
Khung thời gian thử nghiệm và các bên tham gia
Chương trình thử nghiệm tại Điện Biên kéo dài đến hết ngày 31.5.2027, tập trung vào bốn lĩnh vực: nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số. Sở Khoa học và Công nghệ Điện Biên chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành tỉnh. Vietnam Post là đơn vị chủ trì tổ chức triển khai và vận hành thử nghiệm. Tập đoàn FPT cùng các đơn vị sản xuất UAV khác phụ trách kỹ thuật, cung cấp giải pháp công nghệ, thiết bị UAV và hệ thống phần mềm điều khiển bay. Cùng tham gia còn có các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng UAV và các tổ chức, hợp tác xã, doanh nghiệp, người dân trên địa bàn tỉnh Điện Biên với vai trò đơn vị ứng dụng, thụ hưởng và phối hợp đánh giá hiệu quả mô hình.
