Trong nhiều năm qua, HTI Group đã chuyển mình từ doanh nghiệp thương mại sang nghiên cứu và phát triển công nghệ, tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ quốc phòng, an ninh và thiết bị bay không người lái (UAV) do người Việt làm chủ. Tuy nhiên, càng đi sâu vào nghiên cứu, doanh nghiệp càng đối diện với thực tế khó khăn: khoảng cách giữa bản thiết kế và con chip thành phẩm.
Khó khăn trong sản xuất thử chip
Ông Tạ Ngọc Thanh, Giám đốc HTI UAS, HTI Group, cho biết doanh nghiệp đã nhiều lần tìm kiếm chip trong nước cho UAV nhưng chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Muốn phát triển chip riêng, doanh nghiệp phải gửi thiết kế ra nước ngoài, chủ yếu tại Đài Loan (Trung Quốc) hoặc các trung tâm sản xuất khác. "Quy trình kéo dài nhiều tháng, thậm chí hàng năm. Chi phí rất lớn. Mỗi lần điều chỉnh thiết kế lại phải bắt đầu một chu trình mới", ông Thanh chia sẻ.
Câu chuyện của HTI là thực trạng chung của nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Theo ông Lê Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ): "Nhiều ý tưởng nghiên cứu, sản phẩm tiềm năng của viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các nhóm khởi nghiệp vẫn gặp khó khăn khi bước vào giai đoạn sản xuất thử nghiệm. Chi phí tape-out cao, thiếu đầu mối điều phối và thiếu cơ chế hỗ trợ tiếp cận sản xuất thử là những rào cản rất lớn".
Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn
Để giải quyết vấn đề này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, ra mắt ngày 26/6 tại Hà Nội. Khác với phòng thí nghiệm thông thường, trung tâm được thiết kế như một "cầu nối quốc gia", kết nối toàn bộ chuỗi từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thử, đóng gói, kiểm thử đến thương mại hóa sản phẩm.
Việc thành lập trung tâm cho thấy lựa chọn chiến lược của Việt Nam: thay vì đầu tư ngay vào nhà máy chế tạo chip (fab) với chi phí hàng chục tỷ USD, Việt Nam ưu tiên xây dựng năng lực sản xuất thử. Trung tâm sẽ là hạ tầng dùng chung, giúp doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tiếp cận dịch vụ tape-out với chi phí thấp hơn, thời gian nhanh hơn và quy trình thuận lợi hơn. Nhờ đó, doanh nghiệp không còn phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác nước ngoài, rút ngắn chu kỳ nghiên cứu và đẩy nhanh thương mại hóa sản phẩm.
Hợp tác với các đối tác toàn cầu
Ngay trong ngày ra mắt, trung tâm đã ký kết hợp tác với 19 đối tác, bao gồm Intel, Synopsys, Cadence, Amkor, TSMC, GlobalFoundries, Viettel, FPT cùng nhiều trường đại học và viện nghiên cứu. Điều này cho thấy trung tâm đã được kết nối với toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, từ phần mềm thiết kế, sản xuất wafer đến đóng gói và kiểm thử.
Bên cạnh hạ tầng tape-out, trung tâm còn là nơi thực hành cho sinh viên và nhóm nghiên cứu, giải quyết bài toán thiếu môi trường đào tạo sát thực tế. Theo ông Lê Khắc Lịch, Việt Nam hiện có khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch, hơn 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn, và doanh thu ngành năm 2025 đạt hơn 21 tỷ USD.
Định hướng chiến lược cho ngành bán dẫn
Bà Nguyễn Bích Yến, chuyên gia công nghệ vật liệu và vi mạch bán dẫn, cho rằng Việt Nam cần tập trung vào ba hướng ưu tiên: chip AI biên (Edge AI/NPU) tối ưu cho tiếng Việt, chip MCU và SoC bảo mật cho IoT, cùng công nghệ chiplet kết hợp đóng gói tiên tiến. Bà nhấn mạnh: "Một con chip chỉ thật sự có giá trị khi được đóng gói, kiểm thử, tích hợp vào hệ thống và chứng minh được khả năng ứng dụng. Nếu thiếu một mắt xích, cả chuỗi có thể dừng lại trên bản vẽ".
Định hướng này phù hợp với xu thế toàn cầu khi các tập đoàn lớn chuyển từ thu nhỏ transistor sang tối ưu hóa kiến trúc hệ thống, đóng gói tiên tiến và công nghệ chiplet. Đây là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị mà không cần chạy đua ở các nút công nghệ tiên tiến nhất.
Đánh giá từ doanh nghiệp toàn cầu
Ông Kenneth Tse, Phó Chủ tịch Tập đoàn Intel, Tổng Giám đốc Intel Việt Nam, đánh giá việc thành lập trung tâm là bước đi "đúng thời điểm và mang tính chiến lược". Theo ông, trung tâm sẽ là nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo giai đoạn đầu, hỗ trợ năng lực sản xuất thử, tăng cường hợp tác ba nhà (nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp) và góp phần đào tạo nhân lực chất lượng cao, giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu.
Bà Nguyễn Bích Yến khẳng định: "Khi những bản thiết kế của kỹ sư Việt Nam có thể được chế tạo thành những con chip ngay trên hành trình phát triển trong nước, khoảng cách từ ý tưởng đến sản phẩm sẽ được rút ngắn". Trong ngành bán dẫn, năng lực tự chủ không bắt đầu từ việc xây nhà máy tỷ USD, mà từ khả năng biến thiết kế thành chip. Khi khoảng cách ấy được rút ngắn, Việt Nam mới thật sự tiến thêm một bước trên con đường làm chủ công nghệ lõi.
