Tình trạng thiếu hụt tài xế xe tải nặng, đặc biệt là tài xế có bằng lái hạng CE và D, đang trở nên nghiêm trọng trong hai năm qua, gây ra nhiều hệ lụy cho ngành logistics và vận tải đường bộ. Theo Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, tại các trung tâm logistics lớn như TP.HCM, Hải Phòng, Hà Nội và Đà Nẵng, có thời điểm khoảng 25-30% xe đầu kéo phải nằm bãi vì không có người lái.
Tuyển dụng liên tục nhưng vẫn thiếu tài xế
Nhiều doanh nghiệp vận tải đang đăng tin tuyển dụng tài xế container với mức thu nhập hấp dẫn nhưng vẫn không tìm được ứng viên. Công ty TNHH Chuỗi Cung Ứng Xin Áo VN (XINAO Logistics) tại KCN Phước Đông - Tây Ninh tuyển 3 tài xế container bằng FC/CE với tổng thu nhập 40-60 triệu đồng/tháng, bao gồm lương cơ bản, lương theo chuyến, phụ cấp và thưởng. Dù công ty hỗ trợ đào tạo cho tài xế chưa có bằng FC, lượng người quan tâm vẫn rất ít.
Tương tự, ASL Logistics tại TP.HCM tuyển gấp 5 tài xế container, hỗ trợ chỗ ở cho tài xế từ tỉnh lẻ, nhưng thu nhập dưới 40 triệu đồng/tháng bị cho là quá thấp. Theo khảo sát của báo Thanh Niên, hàng loạt doanh nghiệp vận tải đang gặp khó khăn trong tuyển dụng tài xế xe đầu kéo dù thu nhập khá cao.
Nguyên nhân thiếu hụt nguồn nhân lực
Ông Nguyễn Thanh Phong, Giám đốc Công ty TNHH Vận tải Bảo Long (TP.HCM), cho biết: “Xu hướng đội xe gia tăng để đáp ứng nhu cầu vận tải là điều dễ nhận thấy, nhưng lượng xe tăng lên còn tài xế lại không tăng, dẫn đến thiếu hụt nhân sự lái xe.” Ngày 15/7, Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam đã gửi công văn đến Bộ Xây dựng, Cục CSGT và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam báo cáo thực trạng này.
Một nguyên nhân chính là sự sụt giảm các cơ sở đào tạo lái xe hạng CE. Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, cho biết: “Nếu trước đây cả nước có 7 cơ sở đào tạo lái xe hạng CE thì hiện chỉ còn 1 cơ sở đủ điều kiện hoạt động; tại Hà Nội thậm chí không còn cơ sở đào tạo hạng CE.” Nguyên nhân là nhiều trung tâm không đáp ứng được yêu cầu mới về diện tích sân bãi và kinh phí đầu tư, buộc phải dừng đào tạo nâng hạng.
Bên cạnh đó, quy trình nâng hạng bằng lái kéo dài và phức tạp cũng là rào cản. Người học phải đủ 21 tuổi mới được cấp bằng hạng C, sau đó tích lũy thời gian lái xe để học lên hạng CE, khiến nguồn cung tài xế mới không thể đáp ứng tốc độ phát triển của thị trường.
Hệ lụy từ việc thiếu tài xế
Việc thiếu tài xế đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động vận tải. Ông Nguyễn Văn Quyền nêu rõ: “Trước đây, một chuyến xe đường dài Bắc - Nam thường bố trí 2 tài xế để luân phiên lái, thời gian di chuyển chỉ khoảng 36-48 giờ. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp chỉ bố trí được một tài xế, khiến thời gian vận chuyển kéo dài lên 72-96 giờ vì phải dừng nghỉ theo quy định. Điều này không chỉ làm tăng chi phí nhiên liệu, nhân công và khấu hao phương tiện mà còn kéo dài thời gian giao hàng, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng hàng hóa.”
Nghề lái xe tải nặng ngày càng kém sức hút do áp lực công việc cao. Anh Cao Minh Tuấn (50 tuổi, ngụ P.Thủ Đức, TP.HCM) chia sẻ: “Lái xe đầu kéo hoặc xe khách đường dài đòi hỏi cường độ tập trung rất cao. Tài xế thường xuyên phải thức đêm, lái xe liên tục, xa gia đình trong nhiều ngày và luôn chịu áp lực giao hàng đúng thời gian. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Nếu bị phạt nguội, phạt nóng trên đường thì mất cả tháng lương.”
Tình trạng già hóa lực lượng tài xế cũng đáng lo ngại. Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cảnh báo: “Trước đây, độ tuổi trung bình của lái xe hạng FC chỉ từ 28-30 tuổi. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp sử dụng lái xe ở độ tuổi 45-50. Nếu không có lực lượng kế cận, trong 3-5 năm tới, lực lượng lái xe hạng CE và D sẽ giảm đến mức báo động, các doanh nghiệp vận tải có nguy cơ dừng hoạt động, đứt gãy chuỗi vận tải đường bộ.”
Giải pháp cần thiết
Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam kiến nghị đưa chính sách phát triển nguồn nhân lực lái xe hạng CE và D vào Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, định hướng đến năm 2050. Phát triển đội ngũ tài xế chuyên nghiệp không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giao thông mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Thiếu tài xế hôm nay là tín hiệu cảnh báo về nguy cơ suy giảm năng lực vận tải quốc gia. Nếu các nút thắt trong đào tạo, tổ chức giao thông và chính sách nhân lực được tháo gỡ kịp thời, Việt Nam sẽ có cơ hội xây dựng một lực lượng lái xe chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành logistics trong giai đoạn mới.
