Mặc dù nằm trong top 3 quốc gia xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới, nhưng giá trị mang lại của ngành dệt may Việt Nam còn thấp và thiếu ổn định do phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Để nâng cao giá trị và tăng sức cạnh tranh, các khu công nghiệp sản xuất tập trung cần được nhanh chóng hình thành, song song với phát triển công nghiệp hỗ trợ và phát huy tối đa lợi thế hệ sinh thái dệt may.
Thách thức từ sự phụ thuộc nguyên phụ liệu nhập khẩu
Những năm qua, ngành dệt may Việt Nam không ngừng đa dạng hóa thị trường và khách hàng. Tuy nhiên, để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và gia tăng hiệu quả, bên cạnh các giải pháp vĩ mô, ngành cần chủ động các giải pháp hợp lý, tăng cường liên kết, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và tận dụng tốt cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).
Giám đốc kinh doanh Công ty cổ phần dệt Bảo Minh, ông Phạm Quang Hải cho biết, mỗi năm ngành dệt may xuất khẩu hàng chục tỷ USD nhưng giá trị mang lại thấp. Nguyên nhân là do phải phụ thuộc vào nguồn cung nguyên phụ liệu, nhất là các loại nguyên liệu cao cấp và phụ kiện chất lượng cao. Ước tính khoảng 50-60% nguyên phụ liệu phải nhập khẩu từ nước ngoài, dẫn đến chi phí lớn mà có thể tiết kiệm nếu ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước phát triển. Ông Hải nhấn mạnh: “Thực tế, khi phụ thuộc vào nguồn cung nguyên phụ liệu nhập khẩu, doanh nghiệp không chỉ bị kéo dài thời gian chờ nguyên vật liệu mà chi phí sản xuất cũng tăng lên rất nhiều, mất đi lợi thế cạnh tranh cho mỗi đơn hàng xuất khẩu”. Cụ thể, một loại nguyên phụ liệu đặt mua từ nước ngoài phải mất 20 đến 30 ngày. Khi chủ động được nguồn cung trong nước, thời gian rút ngắn còn 10 đến 15 ngày, cùng với đó tiết kiệm được các khoản chi phí đi kèm khoảng 7-10%.
Nỗ lực chủ động chuỗi cung ứng
Tổng Giám đốc Tổng công ty May 10, ông Thân Đức Việt cho rằng, đơn vị thông qua phương thức đầu tư, liên kết với các đối tác nhằm tạo chuỗi cung ứng hoàn chỉnh theo chiều dọc từ nguyên liệu tới thành phẩm cuối cùng, trong đó May 10 chỉ là một mắt xích mua nguyên phụ liệu để sản xuất. Nếu trước kia nhập khẩu lên tới 80% thì nay giảm còn 60%. Bên cạnh việc chủ động chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu, May 10 đã chuyển dịch sang các nguồn nguyên liệu có chứng nhận quốc tế như GRS Poly (Poly tái chế), Organic,… nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của các thị trường và khách hàng.
Thời gian qua, ngành dệt may đối diện nhiều thách thức. Tuy nhiên, sự chủ động của các doanh nghiệp đã giúp ngành duy trì đà tăng trưởng, giữ vững vị thế top 3 cường quốc xuất khẩu dệt may thế giới. Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas) Vũ Đức Giang cho biết, năm 2025 đánh dấu sự phục hồi ấn tượng của ngành dệt may Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 46 tỷ USD, tăng 6% so với năm 2024. Xuất siêu đạt 21 tỷ USD, tỷ lệ giá trị nội địa tăng thêm đạt khoảng 52%, cho thấy bước tiến lớn trong việc chủ động nguồn cung nguyên phụ liệu, khẳng định vai trò trụ cột trong cán cân thương mại quốc gia. Ông Vũ Đức Giang nói: “Với chiến lược đa dạng hóa thị trường, sản phẩm, khách hàng, hàng dệt may Việt Nam hiện đã có mặt tại 138 quốc gia, vùng lãnh thổ. 28 doanh nghiệp dệt may đang mở rộng đầu tư ra nước ngoài nhằm tận dụng tốt các chính sách, ưu đãi thuế quan, qua đó làm giảm rủi ro chính trị, chi phí vận chuyển, tiền lương”.
Hướng tới mô hình xanh và bền vững
Tổng Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Dệt 8-3, ông Viên Minh Đạo cho biết, với hệ thống hơn 4 vạn cọc sợi được đầu tư đồng bộ, công nghệ hiện đại, năng lực sản xuất của đơn vị đạt khoảng 14.000-15.000 tấn sợi/năm. Bên cạnh nâng cao giá trị sản phẩm và quản trị doanh nghiệp, đơn vị cũng đẩy mạnh chuyển đổi xanh thông qua đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái tại nhà máy, góp phần giảm tiêu thụ điện lưới, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất, giúp Dệt 8-3 từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.
Với định hướng phát triển khu công nghiệp chuyên ngành dệt may theo mô hình xanh, hiện đại và bền vững, Công ty cổ phần Phát triển hạ tầng dệt may Phố Nối (Vinatex-ID) đã xây dựng hệ thống hạ tầng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu của chuỗi sản xuất từ sợi, dệt, nhuộm đến may mặc và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Theo lãnh đạo Vinatex-ID, sau hơn 20 năm phát triển, Khu công nghiệp dệt may Phố Nối đã trở thành một trong những khu công nghiệp chuyên ngành dệt may tiêu biểu của Việt Nam với quy mô hơn 120ha, thu hút hàng chục doanh nghiệp trong nước và quốc tế.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội cho biết, một trong những điểm yếu của dệt may Việt Nam nằm ở khâu vải dệt nhuộm. Đây là điểm nghẽn cố hữu, cần sớm giải quyết bởi trên thực tế rất nhiều địa phương bị “dị ứng” khi đề cập việc thu hút nhà đầu tư vào mảng này. Với mảng sợi và may, chúng ta làm rất tốt, riêng mảng may có thể nói đứng tốp đầu thế giới, do đó cần có sự gắn kết giữa các mảng này với nhau theo chuỗi hoàn chỉnh để nâng cao sức cạnh tranh, gia tăng giá trị. (còn nữa)
