Kênh đào Nghĩa Hưng, công trình đường thủy hiện đại và đắt nhất Việt Nam với tổng mức đầu tư khoảng 2.500 tỷ đồng (107,19 triệu USD), đã chính thức vận hành từ tháng 7/2023 sau khi vượt qua sự cố sạt lở nghiêm trọng buộc phải phá bỏ và xây lại hai trụ cầu. Dự án do Ban Quản lý các dự án đường thủy làm chủ đầu tư, sử dụng vốn vay ODA từ Ngân hàng Thế giới hơn 78 triệu USD và vốn đối ứng của Chính phủ trên 28 triệu USD, với điều kiện phải hoàn thành trước 30/6/2023.
Ý tưởng kéo dài hơn 40 năm và sự tái khởi động
Ý tưởng xây dựng kênh nối sông Đáy - Ninh Cơ đã được nghiên cứu từ năm 1980 nhưng bị trì hoãn do thiếu vốn. Đến năm 2013, dự án được xem xét cùng với cải tạo cửa biển Lạch Giang, nhưng biến động lớn về giá nguyên vật liệu khiến Chính phủ phải cơ cấu lại, phân kỳ đầu tư. Mãi đến năm 2021, dự án mới được khởi động lại sau khi được bố trí vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025.
Quy mô và công nghệ hiện đại bậc nhất
Kênh đào Nghĩa Hưng có chiều dài luồng đường thủy nội địa 1,18 km, nối sông Đáy với sông Ninh Cơ tại tỉnh Ninh Bình. Các hạng mục chính bao gồm kênh nối dài khoảng 1 km, rộng đáy 90-100 m, và âu tàu với buồng âu rộng 17 m, dài 179 m, cao độ đáy -7,0 m. Âu tàu vận hành theo nguyên lý cân bằng mực nước: khi tàu vào, một bên đóng kín, bên kia mở cho đến khi mực nước sông cân bằng bên trong, mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 15 phút, trong đó 2 phút bơm nước cân bằng.
Sự cố sạt lở và cuộc chạy đua với thời gian
Ngày 9/11/2021, trong quá trình thi công đào âu tàu, hiện tượng sạt lở và trượt trồi tại mái dốc kênh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến 5 trụ cầu của đoạn cầu vượt qua kênh. Theo Giám đốc Ban Quản lý các dự án đường thủy – người trực tiếp chỉ đạo dự án, sự cố buộc phải phá và làm lại hai trụ cầu, khiến công trình tạm dừng khoảng 2 tháng để khắc phục. “Sức ép tiến độ rất lớn vì dự án sử dụng vốn vay ODA, thời điểm hoàn thành thi công cũng là lúc kết thúc hiệp định vay vốn,” ông cho biết. May mắn, việc xử lý trụ cầu không phát sinh thêm chi phí do các nhà thầu chấp nhận khắc phục. Đến tháng 3/2023, cây cầu hoàn thành, cho phép cắt đê và dự án chắc chắn về đích đúng tiến độ.
Kỳ tích vận hành và hiệu quả kinh tế
Tháng 7/2023, kênh đào Nghĩa Hưng chính thức mở luồng. Sau gần một năm, mỗi ngày có hàng chục lượt tàu chở hàng, sà lan đi qua, rút ngắn thời gian từ 8 tiếng xuống còn 20-30 phút. Được mệnh danh là “kênh đào Panama của Việt Nam”, âu tàu Nghĩa Hưng có ba cơ chế vận hành: tự động, bán tự động và thủ công, hoạt động 24/24 giờ. Phòng điều khiển lắp kính toàn cảnh, nhân viên quan sát qua camera zoom cận và toàn cảnh, điều khiển tự động từ trung tâm chỉ huy. Tàu có thể đăng ký trước qua hệ thống radar, điện thoại hoặc thông thủy bình thường. Công trình tạo thuận lợi cho tàu tải trọng lớn từ phía nam lên và tàu sông biển từ Quảng Ninh, Hải Phòng, phục vụ vận tải cho cụm cảng thủy Ninh Bình.
