Kinh tế tầm thấp với UAV: Động lực tăng trưởng mới và chiến lược quốc gia đến 2045
Kinh tế không gian tầm thấp, còn được biết đến với tên gọi kinh tế cận biên, đang nổi lên như một lĩnh vực tiềm năng với sản phẩm chủ đạo là thiết bị bay không người lái (UAV hay drone). Theo các dự báo, lĩnh vực này sẽ tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ trong thời gian sắp tới, mở ra cơ hội phát triển cho nhiều ngành công nghiệp tại Việt Nam.
Chiến lược quốc gia và định hướng phát triển
Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã xây dựng và trình Bộ Chính trị về Đề án Chiến lược quốc gia về phát triển và ứng dụng UAV đến năm 2030, với tầm nhìn xa hơn đến năm 2045. Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ KH&CN vào ngày 1/4, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ đã chia sẻ thông tin chi tiết về quan điểm và định hướng phát triển UAV.
Theo đó, Việt Nam xác định việc phát triển UAV là một nhu cầu cấp thiết, nhằm mục tiêu làm chủ các công nghệ lõi và hình thành một ngành công nghiệp công nghệ cao mới. UAV được xem như một ngành công nghiệp tổng hợp, có khả năng tạo ra sự thay đổi lớn trong giao thông tầm thấp, tương tự như vai trò của ô tô trong quá khứ.
Ứng dụng lưỡng dụng và mục tiêu tự chủ công nghệ
UAV được định hướng phát triển theo hướng lưỡng dụng, đảm bảo công nghệ phục vụ dân sự có thể chuyển đổi và thích ứng để đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, và ngược lại. Mục tiêu chính là nghiên cứu, làm chủ và tiến tới tự chủ hoàn toàn các công nghệ thiết kế, chế tạo công nghệ lõi, bao gồm:
- Bộ điều khiển bay (flight controller)
- Chip AI xử lý tại biên
- Hệ thống truyền dữ liệu
- Phần mềm vận hành
Trong chiến lược này, Nhà nước đóng vai trò định hướng sứ mệnh và tiên phong ứng dụng để tạo thị trường dẫn dắt, trong khi doanh nghiệp là hạt nhân thực hiện và hình thành năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Các lĩnh vực và khu vực trọng điểm ứng dụng UAV
Chương trình "Ứng dụng UAV quốc gia" tập trung vào các nhóm lĩnh vực và khu vực trọng điểm, bao gồm:
- Nông nghiệp thông minh: Sử dụng UAV để phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát cây trồng và gieo hạt, đặc biệt ưu tiên các vùng nông nghiệp trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long.
- Logistics: Ứng dụng vào giao hàng tự động, kết nối các cộng đồng ở vùng sâu, vùng xa và hiện đại hóa chuỗi cung ứng.
- Đô thị thông minh: Ứng dụng giám sát giao thông, môi trường, lập bản đồ số 3D và cứu hộ, cứu nạn trong khu vực đô thị.
- Năng lượng và hạ tầng: Ứng dụng UAV kiểm tra, giám sát các công trình lưới điện, tuabin gió, nhà máy điện và hạ tầng năng lượng.
UAV cũng sẽ được triển khai tại ba khu vực trọng điểm: năng lượng và hạ tầng; quốc phòng - an ninh; và khu vực thử nghiệm.
Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế thử nghiệm
Việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn là nhiệm vụ bắt buộc và đột phá để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động sản xuất, thử nghiệm và vận hành UAV. Bộ KH&CN chủ trì nghiên cứu, xây dựng và ban hành tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) cho UAV, bao gồm các yêu cầu về kỹ thuật, an toàn khai thác và quản lý hệ thống không phận tầm thấp (UTM).
Đồng thời, Bộ cũng xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox) và các đề án thí điểm có kiểm soát, cho phép doanh nghiệp triển khai sản phẩm, dịch vụ mới như taxi bay hoặc giao hàng trong môi trường an toàn trước khi ban hành quy định chính thức. Trung tâm kiểm định và chứng nhận UAV quốc gia sẽ được thiết lập để giám định chất lượng sản phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt như NDAA, FCC, CE hoặc ISO.
Hiện tại, Điện Biên là tỉnh đầu tiên trên cả nước đề xuất tham gia thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn tỉnh, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hiện thực hóa chiến lược này.
