Khu Công Nghiệp Xanh: Yêu Cầu Sống Còn Cho Doanh Nghiệp TP.HCM Trước Áp Lực Toàn Cầu
Trước áp lực ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu và các yêu cầu khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu, việc phát triển các khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đã trở thành một xu hướng chung không thể đảo ngược trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, với cam kết mạnh mẽ đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, quá trình chuyển đổi các khu công nghiệp theo mô hình xanh và sinh thái không còn đơn thuần là một lựa chọn chiến lược, mà đã trở thành một yêu cầu bắt buộc, sống còn để duy trì lợi thế cạnh tranh và thu hút các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao.
Thực Trạng Và Thách Thức Từ Báo Cáo ESG
Theo báo cáo khảo sát tiến độ thực hành ESG (môi trường - xã hội - quản trị) năm 2025 do PwC Việt Nam công bố, có tới 89% đại diện doanh nghiệp tham gia khảo sát đã hoặc đang lên kế hoạch cam kết thực hiện ESG trong vòng 2 đến 4 năm tới. Con số này phản ánh một sự gia tăng đáng kể, lên mức 80% so với kết quả khảo sát tương tự vào năm 2022, cho thấy nhận thức và động lực chuyển đổi trong cộng đồng doanh nghiệp đang được cải thiện rõ rệt.
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những thách thức không nhỏ. Khoảng 60% số doanh nghiệp được khảo sát đang gặp khó khăn do thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn và kỹ năng phù hợp. Một nghịch lý đáng chú ý là mặc dù dữ liệu ESG đã được 82% doanh nghiệp chủ động thu thập, nhưng chỉ có 10% trong số đó thực sự có khả năng khai thác, phân tích và sử dụng hiệu quả nguồn dữ liệu này để đưa ra các quyết định kinh doanh chiến lược hoặc xây dựng báo cáo bền vững có giá trị.
Mô Hình Điển Hình Và Nhu Cầu Cấp Thiết
Ông Bùi Trung Hiếu, đại diện từ Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub, nhấn mạnh rằng để chuyển đổi thành công các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái, xanh và thông minh, cần phải có một cách tiếp cận mới mẻ, tập trung vào thúc đẩy hợp tác đa phương và đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ. Đây được xem là một nhu cầu cấp thiết không chỉ của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà còn của toàn bộ hệ sinh thái khu công nghiệp.
Một mô hình thí điểm đáng chú ý hiện đang được triển khai trong hệ sinh thái khu công nghiệp của Tập đoàn Saigontel. Mô hình này tích hợp đồng bộ các hoạt động tư vấn chuyển đổi, thử nghiệm công nghệ tiên tiến và phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu, nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng môi trường sản xuất và kinh doanh, hướng tới thu hút dòng vốn FDI xanh và bền vững vào Việt Nam.
TP.HCM Và Hành Trình Chuyển Đổi Không Thể Trì Hoãn
Thành phố Hồ Chí Minh hiện là địa phương sở hữu gần 60 khu công nghiệp và khu chế xuất với tổng diện tích lên đến 22.400 hecta. Để giữ vững vị thế cạnh tranh và thu hút các dòng vốn FDI xanh, thành phố này đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình khu công nghiệp thông minh, xanh và sinh thái. Các doanh nghiệp trên địa bàn cũng đang chủ động ứng dụng công nghệ cao và công nghệ xanh vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhằm giảm thiểu phát thải khí các-bon và tiến dần tới mục tiêu Net Zero.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn các khu công nghiệp tại TP.HCM được thành lập từ những năm 1990, với cơ sở hạ tầng đã xuống cấp và kinh phí cải tạo ước tính lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn e ngại trước bài toán lợi nhuận trước mắt, dẫn đến sự chần chừ trong việc mạnh dạn chuyển đổi. Đáng chú ý, ngay cả các doanh nghiệp FDI cũng phần lớn vẫn đang sử dụng công nghệ lạc hậu, chưa đáp ứng được đầy đủ các quy chuẩn ESG khắt khe.
Giải Pháp: Cộng Sinh Công Nghiệp Và Tiêu Chuẩn Hóa
Từ thực trạng nêu trên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chuyển đổi sang khu công nghiệp xanh, sinh thái không còn là một lựa chọn tùy ý, mà là yêu cầu bắt buộc để các doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Một trong những giải pháp then chốt được đề xuất là thực hiện mô hình cộng sinh công nghiệp, tức là hợp tác chia sẻ nguồn lực giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp.
Mô hình này cho phép các doanh nghiệp hợp tác chia sẻ, trao đổi nguyên vật liệu, năng lượng, nước, chất thải và phụ phẩm sản xuất, từ đó giúp giảm từ 10-20% chi phí năng lượng và từ 20-30% lượng nước sử dụng. Một ví dụ điển hình là Khu công nghiệp Amata tại Đồng Nai, mô hình tiêu biểu đạt 86% chuẩn khu công nghiệp sinh thái và giảm được 1.588 tấn CO2 mỗi năm.
Ông Nguyễn Hữu Nghị, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đô thị Amata Biên Hòa, chia sẻ rằng nhờ kinh nghiệm quản lý hạ tầng kỹ thuật hiện đại và hệ thống hạ tầng xã hội dùng chung (bao gồm y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao), Amata không chỉ cung cấp đất công nghiệp mà còn tạo ra các hệ sinh thái đô thị công nghiệp bền vững. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế khắt khe như CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon), EVFTA (Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU) và CPTPP (Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương).
Amata Biên Hòa cũng là một trong những khu công nghiệp tiên phong tại Việt Nam tham gia “Chương trình khu công nghiệp sinh thái toàn cầu (GEIPP)” do Chính phủ Thụy Sĩ tài trợ, tập trung vào thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm thiểu tác động tiêu cực đến khí hậu.
Định Hướng Tương Lai: Tiêu Chuẩn Hóa Và Hợp Tác Đa Ngành
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi khu công nghiệp truyền thống sang mô hình xanh, sinh thái và thông minh, các chuyên gia cho rằng Thành phố Hồ Chí Minh cần xây dựng một bộ tiêu chuẩn toàn diện về công nghệ, môi trường, logistics và chuỗi giá trị. Đồng thời, việc thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích, rủi ro và dữ liệu giữa các bên liên quan là vô cùng quan trọng để thúc đẩy hợp tác hiệu quả giữa doanh nghiệp, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư.
Thành phố cũng cần đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống logistics mềm, bao gồm phát triển dữ liệu chuỗi cung ứng thông minh, kho bãi hiện đại, trung tâm logistics liên tỉnh và cảng cạn ICD. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn trong nước với các doanh nghiệp nhỏ và vừa để chuyển giao công nghệ và đào tạo nâng cao năng lực là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công bền vững của quá trình chuyển đổi này.
