Eo biển Hormuz đóng cửa: Điểm yếu bất ngờ khiến ngành bán dẫn toàn cầu khốn đốn

Ngành bán dẫn toàn cầu đối mặt với cơn bão nguyên liệu từ eo biển Hormuz

Trong khi thế giới thường nghĩ ngành bán dẫn là lĩnh vực công nghệ cao tách biệt với nền kinh tế truyền thống, thực tế lại đang chứng minh điều ngược lại một cách đầy bất ngờ. Sự đóng cửa của eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiến lược tại Trung Đông - đang giáng một đòn mạnh vào chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành công nghiệp chip, qua đó phơi bày mối liên kết sâu sắc giữa công nghệ tiên tiến và nguyên liệu nền tảng.

Naphtha: Mắt xích bí mật trong sản xuất chip

Ít người biết rằng naphtha - một sản phẩm hóa dầu - lại đóng vai trò then chốt trong quá trình sản xuất chip bán dẫn. Từ nguyên liệu này, hàng loạt hóa chất chuyên dụng được tạo ra để phục vụ ngành công nghiệp tỷ đô: chất cản quang, dung môi tẩy rửa, khí công nghệ và các hợp chất tiền chất thiết yếu. Tất cả đều là những thành phần không thể thiếu trong dây chuyền sản xuất chip hiện đại.

Tại Đài Loan - trung tâm sản xuất bán dẫn hàng đầu thế giới - các tổ hợp cracking xử lý khoảng 5 triệu tấn naphtha mỗi năm. Lượng nguyên liệu khổng lồ này cung cấp đầu vào cho toàn bộ chuỗi hóa chất phục vụ các gã khổng lồ như TSMC. Điều đáng nói là sau khi ngừng nhập khẩu naphtha từ Nga, Formosa Petrochemical - nhà máy lọc dầu tư nhân lớn nhất Đài Loan - đã chuyển sang phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung đi qua eo biển Hormuz.

—

Tác động dây chuyền đến toàn ngành bán dẫn

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz không tạo ra hiệu ứng tức thì tại các nhà máy sản xuất chip, mà âm thầm tích tụ từ thượng nguồn. Quá trình xử lý naphtha qua các tổ hợp hóa dầu trước khi trở thành nguyên liệu cho ngành bán dẫn tạo ra độ trễ kéo dài nhiều tuần. Điều này lý giải vì sao cuộc khủng hoảng chưa bộc lộ rõ trên thị trường chip, nhưng áp lực đang gia tăng từng ngày trong toàn bộ hệ thống cung ứng.

Không chỉ Đài Loan, các nền kinh tế sản xuất chip chủ chốt khác ở Đông Bắc Á cũng rơi vào tình trạng tương tự. Nhật Bản và Hàn Quốc phụ thuộc đáng kể vào nguồn naphtha nhập khẩu, với phần lớn đến từ khu vực Trung Đông. Hàng loạt doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu như Samsung, SK Hynix và Kioxia vì thế cũng đang đối mặt với chung một rủi ro về nguyên liệu đầu vào.

Giải pháp thay thế và những thách thức

Trong ngắn hạn, các giải pháp thay thế tồn tại nhưng đi kèm chi phí khổng lồ. Nguồn naphtha từ Mỹ hoặc châu Âu có thể được vận chuyển vòng qua châu Phi, kéo dài thời gian giao hàng thêm hàng chục ngày và làm tăng đáng kể chi phí logistics. Một số nhà máy có thể chuyển sang sử dụng khí hóa lỏng làm nguyên liệu thay thế, nhưng điều này đòi hỏi điều chỉnh kỹ thuật phức tạp và không hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu hóa chất chuyên dụng cho sản xuất chip.

Điểm yếu lớn nhất nằm ở hệ thống dự trữ. So với dầu thô - thường được tích trữ cho hàng tháng, thậm chí hàng trăm ngày - naphtha gần như không có kho dự trữ chiến lược tương ứng. Sự thiếu hụt này khiến chuỗi cung ứng trở nên cực kỳ dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.

Tác động tiềm tàng đến nền kinh tế số

Ngành bán dẫn toàn cầu được dự báo đạt quy mô gần 1.000 tỷ USD trong năm 2026, đóng vai trò nền tảng cho hàng loạt lĩnh vực then chốt:

• Trí tuệ nhân tạo và máy học
• Xe điện và phương tiện tự hành
• Hệ thống viễn thông 5G/6G
• Công nghệ quốc phòng và an ninh

Các mô hình phân tích cho thấy, chỉ cần gián đoạn nguồn cung kéo dài vài tuần đã có thể gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD về giá trị thị trường. Nếu tình trạng này tiếp diễn lâu hơn, nguy cơ thiếu chip có thể lan rộng từ các dòng sản phẩm cao cấp sang cả lĩnh vực công nghiệp và ô tô - nơi nhu cầu bán dẫn đang tăng trưởng theo cấp số nhân.

Những điểm yếu ít được chú ý khác

Diễn biến tại eo biển Hormuz không chỉ làm lộ ra sự phụ thuộc vào naphtha, mà còn cả hàng loạt nguyên liệu đầu vào khác của quá trình sản xuất chip mà ít được chú ý. Một ví dụ điển hình là khí Helium - sản phẩm phụ từ quá trình khai thác khí đốt, với nguồn cung ứng chủ yếu lại đến từ chính khu vực Trung Đông đang là tâm điểm của xung đột và tắc nghẽn.

Ngành bán dẫn vốn đã quen với việc quản lý rủi ro về điện, nước hay các yếu tố địa chính trị trực tiếp, nhưng lại chưa từng thực sự kiểm tra stress test đối với các yếu tố đầu vào hóa dầu này. Cuộc khủng hoảng hiện tại cho thấy một sự thật quan trọng: ngay cả một ngành công nghệ cao cũng không thể tách rời hoàn toàn khỏi những yếu tố nền tảng của nền kinh tế truyền thống.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng đan xen và phức tạp, một điểm nghẽn tưởng như nhỏ như naphtha lại có thể trở thành yếu tố quyết định đối với toàn bộ ngành công nghiệp trị giá hàng trăm tỷ USD. Bài học từ eo biển Hormuz đang buộc các nhà sản xuất chip phải xem xét lại toàn diện chiến lược quản lý rủi ro và đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu nền tảng.