Phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực khoa học và công nghệ tại Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và gặp nhiều khó khăn trong hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Các chuyên gia cho rằng, cần hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp để tạo động lực phát triển cho khu vực này.
Thực trạng doanh nghiệp khoa học công nghệ
Theo thống kê của Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), cả nước có gần 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, cùng với hơn 30.000 lao động chất lượng cao. Năm 2025, khối doanh nghiệp này đạt doanh thu ước tính hơn 196.000 tỷ đồng, trong đó khu vực tư nhân chiếm 98,5% số lượng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mặc dù số lượng doanh nghiệp tương đối lớn nhưng số doanh nghiệp có quy mô lớn lại không nhiều. Ông Hoàng Đức Thảo, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học và công nghệ Việt Nam, nhận định: “Các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội có hàng trăm sáng kiến mang lại lợi ích cho xã hội, có doanh nghiệp công nghệ với doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm, cho thấy tiềm năng và sức mạnh kinh tế. Tuy vậy, cơ hội để bứt phá không nhiều do những hạn chế về công nghệ, nguồn vốn, nhân lực, mối quan hệ và sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng mục tiêu.”
Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước
Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết đã hoàn thiện hành lang pháp lý và thể chế chính sách. Nổi bật là việc trình Chính phủ ban hành Nghị định số 268/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, luật hóa các tiêu chí công nhận doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Bộ cũng trình ban hành Nghị định số 264/2025/NĐ-CP về quỹ đầu tư mạo hiểm để khơi thông nguồn vốn, và Nghị định số 271/2025/NĐ-CP tạo cơ chế cho các viện nghiên cứu, trường đại học tại Hà Nội thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off).
Việc phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh qua Nghị định số 133/2025/NĐ-CP, giao hoàn toàn thủ tục công nhận doanh nghiệp công nghệ cao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Chiến lược phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia được cụ thể hóa bằng Chương trình hành động lĩnh vực đổi mới sáng tạo năm 2025 và định hướng đến năm 2030, cùng với việc phát triển mạng lưới Trung tâm Đổi mới sáng tạo tại các địa phương trọng điểm.
Thị trường khoa học công nghệ và sàn giao dịch
Thị trường khoa học và công nghệ có bước tiến quan trọng với việc ra mắt Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia, kết nối dữ liệu với 19 sàn địa phương. Điều này giúp tăng cường giao dịch công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Khó khăn và giải pháp
Phần lớn kết quả nghiên cứu mới dừng ở giai đoạn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, trong khi các doanh nghiệp công nghệ lại cần những công nghệ đã được kiểm chứng và có thể nhanh chóng thương mại hóa. Sự thiếu vắng các tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ chuyên nghiệp khiến quá trình kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp còn hạn chế, làm gia tăng chi phí, thời gian và rủi ro cho các doanh nghiệp khởi nghiệp khi tiếp cận công nghệ mới.
Nhiều ý kiến cho rằng cần phát triển các tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ chuyên nghiệp nhằm kết nối hiệu quả hơn giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, hình thành sàn giao dịch công nghệ số và quỹ đối ứng rủi ro chuyển giao công nghệ sẽ góp phần giảm chi phí nghiên cứu, chia sẻ rủi ro trong quá trình hoàn thiện công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.
Theo Tiến sĩ Đặng Đức Anh, Quyền Viện trưởng Nghiên cứu chính sách và chiến lược (Ban Chính sách và chiến lược Trung ương), để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Cùng với đó, cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao.
