Những 'ông lớn' Nhật Bản thầm lặng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu
Trong khi thập niên 1980, Nhật Bản từng thống trị thị trường bán dẫn, những biến động trong chuỗi cung ứng chip đã làm suy yếu vị thế đó. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn duy trì một vai trò đặc biệt nhờ các công ty nắm giữ vật liệu, thiết bị và linh kiện then chốt cho thành phẩm chip cuối cùng. Đáng chú ý, nhiều công ty Nhật Bản nổi tiếng trong lĩnh vực thực phẩm, dệt may, thiết bị vệ sinh lại là những mắt xích quan trọng, thậm chí độc quyền trong ngành công nghiệp bán dẫn.
Ajinomoto: Từ bột ngọt đến màng cách điện chip
Ajinomoto, tập đoàn thực phẩm nổi tiếng với sản phẩm bột ngọt, giữ vai trò gần như độc quyền về màng cách điện trong đóng gói bán dẫn với Ajinomoto Build-up Film (ABF). Lớp phim cách điện này được sử dụng trong lớp nền của CPU và GPU hiệu năng cao, giúp ngăn chặn nhiễu điện, truyền tín hiệu ổn định và chịu nhiệt tốt. Theo TechRadar, ABF có mặt trong phần lớn bộ xử lý hiện đại, với Ajinomoto chiếm hơn 90% thị phần toàn cầu. Dữ liệu từ Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi (CSET) thuộc Đại học Georgetown (Mỹ) còn cho thấy tỷ lệ này lên đến 95% thị phần màng cách điện siêu mỏng.
Toto: Thiết bị vệ sinh và công nghệ giữ wafer
Nổi danh trong lĩnh vực thiết bị vệ sinh, Toto sở hữu mảng bán dẫn độc đáo với công nghệ Electrostatic Chuck (ESC), sử dụng chất liệu gốm để giữ wafer trong buồng xử lý. Theo Tom’s Hardware, ESC của Toto được ứng dụng trong sản xuất NAND và các quy trình fab khác. Công nghệ này yêu cầu vật liệu gốm tinh vi và độ ổn định cao, tạo ra rào cản công nghệ khó vượt qua cho đối thủ, giúp Toto gần như nắm độc quyền cung cấp giải pháp này trong sản xuất chip.
Nittobo: Từ dệt may đến vải sợi thủy tinh cho chip
Nittobo, nổi tiếng trong ngành dệt và vật liệu sợi, hiện sản xuất T-glass, một loại vải sợi thủy tinh siêu mịn dùng để gia cường trong chất nền bán dẫn. T-glass giúp giảm cong vênh và tăng độ ổn định cơ học khi đóng gói chip tiên tiến. Vật liệu này có hệ số giãn nở nhiệt thấp, được đánh giá cao nhờ sự ổn định kích thước, độ cứng và khả năng thúc đẩy truyền dữ liệu tốc độ cao. Theo Wall Street Journal, Nittobo gần như là nhà cung cấp duy nhất T-glass cho ngành bán dẫn toàn cầu. Một giám đốc cấp cao từ Unimicron giải thích với Nikkei Asia: "Nhu cầu về T-glass đang tăng vọt, vì độ cứng của nó giúp ngăn chất nền bị uốn cong trong quá trình đóng gói chip tiên tiến, rất quan trọng với tỷ lệ sản xuất chip AI đạt chuẩn."
Các công ty Nhật Bản khác trong chuỗi bán dẫn
Ngoài ba cái tên trên, nhiều công ty Nhật Bản khác cũng đóng vai trò thiết yếu:
- Lasertec Corporation: Đơn vị duy nhất trên thế giới sở hữu hệ thống kiểm tra mặt nạ quang học dùng cho các hệ thống quang khắc siêu cực tím EUV, với 100% thị phần thiết bị soi lỗi bằng tia EUV.
- JSR Corporation: Nhà sản xuất hóa chất cảm quang hàng đầu, kiểm soát phần lớn nguồn cung loại "mực in" siêu tinh khiết trong sản xuất bán dẫn, đến mức chính phủ Nhật Bản đã hậu thuẫn mua lại doanh nghiệp này năm 2023.
- Tokyo Electron: Thống trị khâu bôi phủ và phát triển hóa chất trên phiến silicon, chiếm lĩnh gần như toàn bộ thị phần máy bôi phủ và rửa cho công nghệ in thạch bản tiên tiến.
- Sumco: Nhà sản xuất wafer silicon 300 mm nguyên chất, cùng Shin-Etsu Chemical kiểm soát 60-70% thị trường wafer silicon tinh khiết toàn cầu.
- Disco Corporation: Chiếm hơn 80% thị phần thiết bị cắt và mài wafer trên toàn cầu, với độ sai số chỉ vài micromet, được coi là chuẩn mực trong lĩnh vực này.
- Advantest: Thế lực trong mảng thiết bị kiểm tra tự động, có khả năng đo đếm các tín hiệu điện ở tốc độ pico-giây, đảm bảo chất lượng cho hàng tỷ vi mạch xuất xưởng mỗi năm.
- Daifuku: Dẫn đầu thế giới trong cung cấp giải pháp vận chuyển nội bộ tinh vi cho các công ty sản xuất bán dẫn hàng đầu.
Nhật Bản còn có nhiều công ty khác như Tanaka Precious Metals, Ebara, Screen Holdings, Kokusai Electric và Hamamatsu Photonics, tất cả đều góp phần quan trọng vào quy trình sản xuất bán dẫn phức tạp. Sự hiện diện "thầm lặng" nhưng không thể thiếu của các công ty này khẳng định vị thế bền vững của Nhật Bản trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, bất chấp những thay đổi lớn trong ngành công nghiệp này.
