Ngành Công Thương Việt Nam vượt qua thách thức, ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ trong quý đầu năm 2026
Chiều ngày 9 tháng 4 năm 2026, Bộ Công Thương đã tổ chức buổi họp báo thường kỳ để đánh giá tình hình hoạt động trong quý I, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân. Sự kiện này thu hút sự quan tâm lớn từ giới truyền thông và doanh nghiệp, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều biến động phức tạp.
Bối cảnh quốc tế đầy bất định và những tác động đến Việt Nam
Theo báo cáo được trình bày bởi ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp, quý I/2026 diễn ra trong môi trường quốc tế đầy thách thức. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, trong khi các xung đột tại Ukraine và Trung Đông tiếp tục gây ra sự đứt gãy nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và lương thực. Hệ quả là giá dầu thô và chi phí logistics trên toàn cầu leo thang mạnh mẽ, kéo theo dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới chỉ đạt mức khiêm tốn khoảng 2,8% đến 3%.
Trong nước, mặc dù nền kinh tế vĩ mô vẫn duy trì được sự ổn định, tạo điểm tựa quan trọng cho hoạt động sản xuất và kinh doanh, nhưng từ tháng 3/2026, áp lực từ việc giá nhiên liệu thế giới tăng cao đã bắt đầu thấm sâu vào chi phí sản xuất và vận tải. Điều này đặt ra không ít khó khăn và sức ép lên cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các ngành sản xuất phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.
Những điểm sáng nổi bật trong hoạt động sản xuất và thương mại
Một trong những tín hiệu đáng mừng là sản xuất công nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Chỉ số sản xuất toàn ngành (IIP) trong ba tháng đầu năm 2026 đã tăng 9% so với cùng kỳ năm trước, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo – được xem là xương sống của nền kinh tế – ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng lên đến 9,7%.
Một số ngành công nghiệp cụ thể đã có sự bứt phá đáng kể, chẳng hạn như sản phẩm khoáng phi kim loại tăng 19,7% và kim loại tăng 22,9%. Sự tăng trưởng này phần nào phản ánh hiệu ứng lan tỏa tích cực từ việc Chính phủ đẩy mạnh đầu tư công vào các dự án hạ tầng trọng điểm trên cả nước.
Đáng chú ý, chỉ số PMI (Purchasing Managers' Index) trong tháng 3 đạt 51,2 điểm, đánh dấu tháng thứ chín liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50. Điều này củng cố thêm niềm tin vào xu hướng phục hồi bền vững của khu vực sản xuất, cho thấy sự lạc quan trong hoạt động mua sắm và sản xuất của doanh nghiệp.
Thương mại quốc tế tăng trưởng mạnh với nhiều thị trường chủ lực
Ở lĩnh vực thương mại quốc tế, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong quý I ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng mạnh 23,2% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%, với nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tỷ trọng lớn lên đến 87,8 tỷ USD.
Các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam đều ghi nhận mức tăng trưởng cao, nổi bật nhất là Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 47,4%, Trung Quốc tăng 26,4% và Hoa Kỳ tăng 24,3%. Điều này cho thấy sự đa dạng hóa thị trường và khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp Việt trước những biến động của kinh tế toàn cầu.
Về nhập khẩu, con số ước đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%, chủ yếu tập trung vào máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu. Sự gia tăng này phản ánh xu hướng doanh nghiệp đang tích cực tích trữ đầu vào để chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất tiếp theo, đồng thời cho thấy sự tin tưởng vào triển vọng phát triển kinh tế trong thời gian tới.
An ninh năng lượng được giữ vững và các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp
Trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh từ 30% đến 40%, an ninh năng lượng của Việt Nam tiếp tục được đảm bảo. Sản lượng điện toàn hệ thống trong quý I đạt 63,6 tỷ kWh, tăng 6,1%, đáp ứng đầy đủ nhu cầu sản xuất công nghiệp và sinh hoạt của người dân.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ các hoạt động hội nhập quốc tế, xúc tiến thương mại, phát triển thương mại điện tử và tăng cường phòng vệ thương mại. Hiện nay, Bộ đang áp dụng 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng nhập khẩu, bảo vệ quy mô doanh thu nội địa ước tính khoảng 600.000 tỷ đồng. Đồng thời, cơ quan này cũng đã cảnh báo sớm 27 nhóm mặt hàng có nguy cơ bị điều tra từ nước ngoài, giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó.
Những thách thức còn tồn tại và định hướng giải pháp trong thời gian tới
Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, ngành Công Thương vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Áp lực lớn nhất đến từ an ninh năng lượng khi phụ tải đỉnh đến sớm hơn dự kiến, trong khi việc điều tiết giữa các nguồn điện còn gặp nhiều vướng mắc. Một số ngành chủ lực như phân bón và khai thác than ghi nhận sự sụt giảm do thiếu nguyên liệu, biến động giá cả và hạn chế về công nghệ.
Nhiều dự án điện trọng điểm vẫn đang vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và điều chỉnh quy hoạch, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ chung. Trong khi đó, biến động địa chính trị toàn cầu tiếp tục đẩy giá nhiên liệu và chi phí vận tải lên cao, tạo ra sức ép kép lên hoạt động sản xuất và xuất khẩu của doanh nghiệp.
Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã xác định một loạt giải pháp trọng tâm để tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Trước hết là đảm bảo an ninh năng lượng, với mục tiêu giảm tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng từ 42% năm 2025 xuống còn 30% vào năm 2030. Đồng thời, ngành sẽ tập trung vận hành hệ thống điện linh hoạt, phát triển dự trữ năng lượng quốc gia và đẩy mạnh các chương trình tiết kiệm năng lượng.
Song song đó, ngành Công Thương sẽ đẩy mạnh tái cơ cấu chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng, hướng tới nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40-45% ở các ngành trọng điểm như dệt may, da giày và hóa chất. Việc phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), robot và máy bay không người lái (UAV) cũng được đặt lên hàng ưu tiên, nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Ở lĩnh vực thương mại, định hướng chính là đa dạng hóa thị trường sang khu vực Trung Đông và Mỹ Latinh, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu xanh để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Bộ cũng sẽ nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp nội địa.
Thị trường trong nước sẽ tiếp tục được kích cầu thông qua các chương trình khuyến mại tập trung, đi kèm với việc tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng nhái trên môi trường số. Cuối cùng, cải cách hành chính và nâng cao kỷ cương công vụ vẫn là trụ cột quan trọng, với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh và mở rộng dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp và người dân.
