Costa Rica, quốc gia từng được xem là hình mẫu về tăng trưởng xe điện tại châu Mỹ, đang phải đối mặt với những hệ lụy không mong muốn sau khi mở cửa thị trường cho các dòng xe điện giá rẻ từ Trung Quốc. Theo số liệu mới nhất, xe điện (EV) chiếm khoảng 18% doanh số xe mới trong quý đầu năm 2026, phần lớn đến từ các thương hiệu như BYD, Geely. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào nguồn cung giá thấp đang bộc lộ nhiều điểm yếu về hạ tầng, công nghệ và thị trường.
Nguyên nhân và thực trạng
Giá xăng cao, khoảng 1,61 USD/lít (6,09 USD/gallon), là động lực chính thúc đẩy người dân Costa Rica chuyển sang xe điện. Khảo sát của Hiệp hội Xe điện Costa Rica (Asomove) cho thấy 70% người tiêu dùng chọn EV vì chi phí. Tuy nhiên, việc ưu tiên xe nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc, đặc biệt qua các đại lý không chính hãng, khiến thị trường nội địa bị chi phối bởi một số nhà sản xuất nước ngoài, làm tăng rủi ro phụ thuộc công nghệ và chuỗi cung ứng.
Vấn đề hạ tầng sạc
Hệ thống trạm sạc tại Costa Rica chưa đồng bộ với tiêu chuẩn của xe Trung Quốc. Phóng viên tờ The New York Times, trong chuyến du lịch ngắn ngày, gặp khó khăn khi tìm trạm sạc phù hợp cho chiếc BYD Yuan thuê. Xe sử dụng loại phích cắm khác với xe phương Tây, và phần mềm chưa được chuyển ngữ sang tiếng Tây Ban Nha – ngôn ngữ chính tại nước này. Điều này gây bất tiện lớn cho người dùng.
Áp lực lên lưới điện quốc gia
Số lượng xe điện tăng nhanh đặt áp lực lên lưới điện vốn chưa được nâng cấp. Nguy cơ quá tải trong tương lai gần là hiện hữu, đe dọa sự ổn định của hệ thống năng lượng quốc gia.
Thiếu rào cản thương mại và rủi ro dài hạn
Việc thiếu các rào cản thương mại đối với xe điện giá rẻ từ Trung Quốc khiến Costa Rica bị “xâm chiếm” bởi sản phẩm giá thấp, gây áp lực lên nhà sản xuất truyền thống và dấy lên lo ngại về chất lượng, tiêu chuẩn hóa, dịch vụ hậu mãi. Chính sách ưu đãi thuế và phí từ năm 2018, dù thúc đẩy doanh số EV, cũng bị đặt câu hỏi về hiệu quả dài hạn khi có thể làm suy yếu ngành công nghiệp ôtô nội địa và tăng lệ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Bài học cho các quốc gia khác
Trường hợp Costa Rica cho thấy quá trình chuyển đổi sang xe điện nếu diễn ra quá nhanh và thiếu kiểm soát có thể tạo ra những vấn đề mới phức tạp. Từ hạ tầng chưa theo kịp, phụ thuộc nhập khẩu đến nguy cơ mất cân bằng thị trường, bức tranh tổng thể còn nhiều điểm đáng lo ngại hơn lợi ích kỳ vọng. Hình ảnh bảo vệ môi trường của Costa Rica có thể đẹp hơn trong mắt du khách, nhưng hệ quả của việc “thả cửa” không kiểm soát có thể khiến ngành công nghiệp ôtô nước này phải trả giá trong tương lai.
