Kinh tế sáng tạo ASEAN: Tiềm năng lớn nhưng thách thức không nhỏ
Một khảo sát quan trọng về nhận thức kinh tế sáng tạo trong khu vực ASEAN vừa được công bố, mang đến những thông tin đáng chú ý về sự phát triển của lĩnh vực này. Khảo sát thuộc Sáng kiến thúc đẩy ngành kinh tế sáng tạo ASEAN - Vương quốc Anh (ACE) do Hội đồng Anh thực hiện, với sự phối hợp của Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN và Ban thư ký ASEAN.
Nhận thức thấp nhưng niềm tin cao vào tăng trưởng
Kết quả khảo sát cho thấy một nghịch lý thú vị: đa số công chúng trong khu vực không quá quen thuộc với thuật ngữ "nền kinh tế sáng tạo", nhưng có đến 60% tin rằng lĩnh vực này đang tăng trưởng mạnh mẽ. Điều này phản ánh sự phát triển thực tế của các ngành sáng tạo dù nhận thức cộng đồng còn hạn chế.
Tuy nhiên, khảo sát cũng chỉ ra những thách thức đáng kể mà các quốc gia thành viên ASEAN đang phải đối mặt:
- Nhận thức cộng đồng về kinh tế sáng tạo còn thấp
- Chi phí sản xuất cao và mức tiêu thụ khác nhau giữa các thị trường
- Hạn chế về tư duy sáng tạo, kỹ năng mềm, tiếp thị và xây dựng thương hiệu
- Quản lý sở hữu trí tuệ và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế chưa tốt
Đặc biệt, 50% người làm sáng tạo nhận định thiếu phối hợp khu vực là trở ngại lớn nhất, cho thấy nhu cầu bức thiết về một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ hơn trong ASEAN.
Bức tranh Việt Nam: Năng động nhưng còn khoảng trống
Tại Việt Nam, bức tranh kinh tế sáng tạo phản ánh rõ nét những xu hướng chung của khu vực. Lực lượng sáng tạo trẻ và giàu bản sắc được xem là thế mạnh nổi bật, cùng với sự năng động và khả năng thích ứng cao.
Tuy nhiên, ba khoảng trống lớn cần được lấp đầy để chuyển hóa tiềm năng thành phát triển bền vững:
- Dữ liệu ngành còn thiếu và chưa hệ thống
- Năng lực kinh doanh sáng tạo cần được nâng cao
- Kết nối khu vực còn hạn chế
Vai trò của Hội đồng Anh: Xây dựng hạ tầng mềm bền bỉ
Quan sát những dự án mà Hội đồng Anh thực hiện tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, không khó để nhận ra đóng góp nổi bật của tổ chức này nằm ở việc kiên nhẫn xây dựng "hạ tầng mềm" cho kinh tế sáng tạo. Đây là những yếu tố không nhìn thấy ngay nhưng quyết định khả năng cất cánh dài hạn.
Hạ tầng mềm bao gồm:
- Dữ liệu và tri thức để củng cố chuyên môn
- Kết nối đối thoại giữa nhà làm chính sách và nhà sáng tạo
- Gắn kết trải nghiệm thực tiễn với tầm nhìn chiến lược
- Thúc đẩy kết nối giữa các nước ASEAN và với Vương quốc Anh
Tại Việt Nam, Hội đồng Anh đã có hành trình hỗ trợ kéo dài hai thập kỷ:
- Từ năm 2005: Thúc đẩy đối thoại về công nghiệp sáng tạo trong khuôn khổ chương trình Nước Anh sáng tạo
- Dự án Kinh tế sáng tạo (2008-2016): Tăng cường năng lực cho các lĩnh vực sáng tạo mới
- Dự án Không gian Văn hóa Sáng tạo Việt Nam (2018-2021): Nâng cao năng lực cho các KGST và tăng cường đối thoại chính sách
- Ấn phẩm Tầm nhìn Sáng tạo 2025: Ghi nhận hơn 300 KGST trên cả nước
Chiến lược đồng kiến tạo xuyên suốt
Vai trò của Hội đồng Anh trong hành trình hỗ trợ kinh tế sáng tạo ở ASEAN phản ánh rõ chiến lược đồng kiến tạo thay vì áp đặt. Một ví dụ điển hình là Chương trình Tập huấn Chính sách kinh tế sáng tạo (kết hợp trực tuyến - trực tiếp), không chỉ cung cấp bộ khung hiểu biết toàn diện mà còn giúp kết nối mạng lưới học viên trong khu vực.
Học viên Việt Nam chia sẻ: "Lần đầu tiên tôi được tiếp cận với kinh tế sáng tạo, những bài học và chia sẻ của chuyên gia cho tôi một góc nhìn mới trong việc xây dựng chính sách". Trong khi đó, học viên Indonesia đánh giá cao việc đưa tiếng nói từ lĩnh vực sáng tạo vào quá trình hoạch định chính sách.
Sự trưởng thành của hệ sinh thái kinh tế sáng tạo của một quốc gia không thể tách rời hệ sinh thái của khu vực và bối cảnh toàn cầu. Đây là quá trình dài hạn được nuôi dưỡng bằng tư duy đồng kiến tạo, từ nỗ lực thiết lập hệ thống dữ liệu tin cậy, đến củng cố năng lực chuyên môn, và sự kết nối đa chiều - những yếu tố thiết yếu mà Hội đồng Anh đã góp phần vun đắp qua nhiều dự án và sáng kiến bền bỉ suốt 20 năm qua.
Khảo sát này cung cấp thông tin hữu ích để các nước ASEAN xây dựng kế hoạch thúc đẩy kinh tế sáng tạo, đồng thời mở ra cơ hội để Hội đồng Anh tiếp tục hỗ trợ một cách hiệu quả và có chiến lược trong thời gian tới.
