Thoái vốn gặp trắc trở: Bài toán khó của doanh nghiệp nhà nước
Làn sóng thoái vốn của các doanh nghiệp nhà nước đang vấp phải không ít khó khăn, với hàng loạt giao dịch không thể thực hiện như kế hoạch. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở các ngân hàng mà còn lan rộng sang nhiều tập đoàn, tổng công ty khác, phản ánh những thách thức của thị trường hiện nay.
MSB và VietinBank: Những nỗ lực thoái vốn chưa thành
Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (MSB) vừa công bố thông tin đáng chú ý về kế hoạch thoái vốn của cổ đông Tổng Công ty Bảo đảm an toàn Hàng hải Việt Nam (VMSC). Theo đăng ký ban đầu, VMSC dự kiến chuyển nhượng toàn bộ hơn 2,45 triệu cổ phiếu MSB thông qua phương thức khớp lệnh trong khoảng thời gian từ ngày 23 tháng 1 đến 13 tháng 2. Tuy nhiên, tổ chức này đã không thực hiện được bất kỳ giao dịch nào với lý do "điều kiện thị trường chưa phù hợp".
Trong đợt đăng ký trước đó từ ngày 19 tháng 12 năm 2025 đến 16 tháng 1 năm 2026, dù đặt mục tiêu thoái toàn bộ phần vốn, VMSC chỉ chuyển nhượng thành công 410.000 cổ phiếu. Kết quả này khiến tỷ lệ sở hữu của họ giảm xuống còn 0,07%, tương đương hơn 2,45 triệu cổ phiếu như hiện tại. Không từ bỏ kế hoạch, VMSC tiếp tục nộp hồ sơ đăng ký bán toàn bộ số cổ phần còn lại, cũng theo phương thức khớp lệnh, dự kiến từ ngày 5 tháng 3 đến 3 tháng 4 năm 2026 với giá trị giao dịch ước đạt hơn 24,5 tỷ đồng.
Việc chuyển nhượng này nhằm thu hồi vốn theo Quyết định số 132/QĐ-BGTVT ngày 6 tháng 2 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) về phê duyệt Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Bảo đảm an toàn hàng hải miền Bắc.
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) cũng gặp tình huống tương tự trong quá trình thoái vốn tại Công ty CP Cảng Sài Gòn (SGP). Theo thông tin từ Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), VietinBank chỉ bán được 275.500 cổ phiếu SGP trong tổng số hơn 19,6 triệu cổ phiếu đăng ký bán từ ngày 19 tháng 1 đến 13 tháng 2. Trước giao dịch, ngân hàng này nắm giữ hơn 19,61 triệu cổ phiếu SGP, tương đương 9,07% vốn điều lệ. Sau khi bán được lượng cổ phiếu khiêm tốn, tỷ lệ sở hữu giảm xuống còn 8,94%.
Nguyên nhân được đưa ra một lần nữa là "điều kiện thị trường chưa thuận lợi". Ngay sau đó, VietinBank đăng ký bán toàn bộ số cổ phiếu còn lại theo phương thức khớp lệnh từ ngày 2 tháng 3 đến 31 tháng 3 năm 2026.
Đáng chú ý, trước khi thực hiện bán qua sàn, ngân hàng này từng tổ chức đấu giá công khai hơn 19,6 triệu cổ phiếu SGP với giá khởi điểm 29.208 đồng/cổ phiếu, dự kiến thu về khoảng 573 tỷ đồng. Tuy nhiên, phiên đấu giá dự kiến diễn ra ngày 22 tháng 12 năm 2025 đã không thể tổ chức do không có nhà đầu tư tham gia đăng ký.
Lô cổ phiếu SGP nói trên vốn được VietinBank tiếp nhận từ quá trình xử lý nợ xấu. Việc thoái vốn phù hợp với chiến lược dài hạn tập trung nguồn lực vào hoạt động cốt lõi, đồng thời tuân thủ quy định về xử lý tài sản bảo đảm và thoái vốn ngoài ngành của ngân hàng.
Loạt doanh nghiệp nhà nước khác cũng gặp khó
Cuối năm 2025, Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) còn những kế hoạch dang dở khi không thể tổ chức phiên đấu giá theo lô cổ phần tại Công ty CP Dalatbeco do không có nhà đầu tư tham gia.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra với nhiều doanh nghiệp khác:
- Phiên đấu giá cổ phần tại CTCP Bao bì Hoàng Thạch, CTCP Vicem Vận tải Hoàng Thạch, CTCP Tấm lợp Vật liệu Xây dựng Đồng Nai do Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) sở hữu buộc phải hủy bỏ do không có nhà đầu tư đăng ký.
- Đấu giá cả lô cổ phần của Tổng Công ty Xây dựng công trình giao thông 8 do SCIC sở hữu không thành công.
- Chào bán cạnh tranh cổ phần của CTCP Phát triển Đông Dương Xanh, CTCP Thương mại và Dịch vụ Dầu khí Việt Nam do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam sở hữu cũng gặp trở ngại.
Chuyên gia phân tích nguyên nhân
Trao đổi với phóng viên, TS. Nguyễn Thị Nhàn - chuyên gia Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng việc thoái vốn bất thành cần được nhìn nhận dưới góc độ thị trường thay vì suy diễn theo hướng tiêu cực. Theo bà Nhàn, thoái vốn là hoạt động bình thường trong quá trình tái cơ cấu danh mục đầu tư của các tổ chức, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn nhà nước.
"Khi một cổ đông lớn đăng ký bán cổ phần nhưng chưa thực hiện được, điều đó không đồng nghĩa doanh nghiệp gặp vấn đề nội tại. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chỉ là mức giá thị trường chưa đạt kỳ vọng hoặc thanh khoản chưa đủ hấp thụ lượng cổ phiếu chào bán", bà Nhàn phân tích.
Chuyên gia này cũng nhấn mạnh yếu tố thời điểm có ý nghĩa quan trọng. Trong bối cảnh thị trường còn nhạy cảm với thông tin, việc tung ra khối lượng cổ phiếu lớn có thể tạo áp lực cung ngắn hạn, kéo giá điều chỉnh. Khi giá không đạt mục tiêu, bên bán có xu hướng tạm dừng giao dịch để chờ điều kiện thuận lợi hơn.
Một thương vụ thoái vốn bất thành nhiều khi chỉ phản ánh sự lệch pha về kỳ vọng giá giữa bên mua và bên bán, chứ không phải tín hiệu tiêu cực về chất lượng doanh nghiệp. "Trong trung và dài hạn, yếu tố quyết định vẫn là năng lực tăng trưởng và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp, chứ không phải một giao dịch chưa hoàn tất", bà Nhàn khẳng định.
Tình trạng thoái vốn gặp khó khăn hiện nay đặt ra nhiều câu hỏi về sức hấp dẫn của thị trường, khả năng hấp thụ vốn và chiến lược định giá của các doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh kinh tế đang có nhiều biến động.
