Thị trường chứng khoán Hàn Quốc đang trải qua một giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi các nhà đầu tư cá nhân, đặc biệt là người trung niên và đã nghỉ hưu, đổ xô vay nợ để mua cổ phiếu. Chỉ số KOSPI đã tăng gần gấp đôi trong năm nay, vượt mốc 8.000 điểm, chủ yếu nhờ cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu.
Hai gã khổng lồ chip nhớ gia nhập câu lạc bộ nghìn tỷ USD
Cổ phiếu của Samsung Electronics và SK Hynix, hai nhà sản xuất chip nhớ băng thông cao (HBM) hàng đầu thế giới, lần lượt tăng 174,4% và 217,9% trong năm nay. Cả hai đều đạt vốn hóa 1.000 tỷ USD vào tháng 5, trở thành công ty châu Á thứ hai và thứ ba đạt cột mốc này, chỉ sau TSMC. Hai cổ phiếu này chiếm tới 47% chỉ số KOSPI.
Tuy nhiên, đà tăng đã bị gián đoạn vào cuối tuần qua khi KOSPI có lúc giảm 6,9% trước khi đóng cửa ở mức 8.160,59 điểm, giảm 5,5%. Samsung và SK Hynix dẫn đầu đà giảm với mức mất lần lượt 6,4% và 9,9%.
Nợ ký quỹ tăng cao gây lo ngại
Sự hỗn loạn thị trường diễn ra trong bối cảnh các nhà phân tích lo ngại về lượng tiền vay mà nhà đầu tư cá nhân sử dụng. Theo Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc, dư nợ ký quỹ trên sàn KOSPI đạt 27.800 tỷ won (18,3 tỷ USD) vào ngày 1/6, tăng 61,6% từ đầu năm. Nhiều nhà đầu tư còn vay từ các công ty tín dụng và ngân hàng, khiến đòn bẩy thực tế có thể cao hơn.
Bên cạnh đó, dòng tiền đổ vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) cũng tăng mạnh. Vốn hóa thị trường của các ETF trên Sở Giao dịch Hàn Quốc đạt 514.400 tỷ won vào ngày 2/6, tăng hơn 70% trong năm. Các ETF tập trung vào hai cổ phiếu chip cũng được niêm yết tại Hong Kong, làm gia tăng rủi ro nếu giá cổ phiếu giảm mạnh.
Cảnh báo từ Morgan Stanley và Ngân hàng Trung ương
Morgan Stanley cảnh báo: "Có những lo ngại rằng đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân đang ở mức rất cao và ETF đang trở thành một yếu tố lớn hơn. Vì vậy, các nhịp điều chỉnh của thị trường có thể biến động mạnh hơn". Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc Shin Hyun-song cũng lên tiếng về nguy cơ từ nợ ký quỹ: "Khi có nhiều hoạt động đầu tư dùng đòn bẩy, cổ phiếu có thể bị bán tự động khi giá giảm, làm trầm trọng thêm biến động giá".
Nguyên nhân cấu trúc: Lương hưu thấp thúc đẩy đầu tư mạo hiểm
Park Chang-gyun, chuyên gia tại Viện Thị trường Vốn Hàn Quốc, chỉ ra rằng làn sóng đầu tư dùng đòn bẩy của người trung niên xuất phát từ hệ thống lương hưu quốc gia chỉ thay thế 27-28% thu nhập trước khi nghỉ hưu, và chỉ 5,7% hộ gia đình có đủ tài sản tài chính để tạo ra tỷ lệ thay thế trên 20%. Nhiều người sắp nghỉ hưu chuyển vốn từ bất động sản sang cổ phiếu với cùng tư duy sử dụng đòn bẩy. Người đã nghỉ hưu cũng vay nợ để trang trải chi tiêu, đối mặt với rủi ro lớn nếu thị trường đảo chiều.
Jung Eui-jung, người đứng đầu Liên minh Cổ đông Hàn Quốc, cho biết: "Vì thị trường gần đây đang trong xu hướng đi lên, nhiều người nghỉ hưu nghĩ rằng họ có thể gia tăng tài sản nhanh hơn trong ngắn hạn và sử dụng khoản thu được làm quỹ hưu trí".
Làn sóng đầu tư AI và cải cách thị trường
Các nhà đầu tư đang phản ứng trước làn sóng chi tiêu khổng lồ cho AI. Morgan Stanley ước tính các công ty công nghệ lớn của Mỹ sẽ chi hơn 800 tỷ USD cho vốn đầu tư vào năm 2026. Shelly Jang từ Fitch Ratings nhận định đây là thay đổi cấu trúc, không phải tạm thời.
Trong nước, các cải cách thị trường vốn dưới thời Tổng thống Lee Jae Myung đã giúp xóa bỏ "chiết khấu Hàn Quốc" - tình trạng định giá thấp do quản trị doanh nghiệp yếu và lợi nhuận cổ đông thấp. Ba lần sửa đổi luật thương mại, bao gồm mở rộng nghĩa vụ ủy thác của giám đốc, được kỳ vọng sẽ tăng lợi nhuận cho cổ đông và bảo vệ nhà đầu tư cá nhân.
Tuy nhiên, Nomura nhấn mạnh: "Việc thị trường được tái định giá sẽ phụ thuộc vào việc liệu những cải cách này có chuyển hóa thành thay đổi hữu hình trong hành vi doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng vốn hay không". Các nhà phân tích cho rằng cần tiếp tục cải cách quản trị, tăng cường công bố thông tin và giám sát để đảm bảo tăng trưởng bền vững.
