Phân tích ngành: Nền tảng không thể thiếu trong đầu tư chứng khoán
Theo ông Phan Lê Thành Long, Chủ tịch sáng lập AFA Group, việc phân tích một ngành nghề kinh doanh đòi hỏi phải xem xét kỹ lưỡng ba khía cạnh trọng yếu. Đó là phân tích tiềm năng tăng trưởng cùng chu kỳ vận động của ngành, đánh giá mức độ cạnh tranh nội bộ, và nhận diện các yếu tố thành công cốt lõi cũng như rủi ro tiềm ẩn. Đây chính là chìa khóa giúp nhà đầu tư đưa ra những quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả hơn.
Tiềm năng tăng trưởng và chu kỳ ngành: Động lực và quy luật vận động
Động lực thúc đẩy sự tăng trưởng của một ngành có thể bắt nguồn từ nhiều nguồn khác nhau. Chẳng hạn như các chính sách hỗ trợ tích cực từ Chính phủ, những xu hướng kinh tế vĩ mô nổi bật, động lực tăng giá từ sản phẩm đầu ra, làn sóng công nghệ và đổi mới sáng tạo, hay cả những yếu tố cấu trúc nội tại của chính ngành đó. Chuyên gia từ AFA Group đã minh họa rõ nét qua ví dụ về ngành xe điện tại Trung Quốc. Ngành này đã có được sự tăng trưởng mạnh mẽ nhờ vào các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Tuy nhiên, một khi nguồn hỗ trợ này không còn, ngành có thể sẽ đối mặt với không ít khó khăn.
Tương tự, khi đánh giá các xu hướng kinh tế vĩ mô, ví dụ như làn sóng thúc đẩy đầu tư công, những ngành được hưởng lợi rõ rệt có thể kể đến như xây dựng, vật liệu, bất động sản. Các ngân hàng có liên quan mật thiết đến hoạt động đầu tư công cũng sẽ nhận được sự thúc đẩy đáng kể. Hơn nữa, tác động tích cực này còn có khả năng lan tỏa sang cả lĩnh vực tiêu dùng, tạo ra hiệu ứng kép cho nền kinh tế.
Yếu tố đổi mới sáng tạo cũng đóng vai trò then chốt trong việc định hình sự phát triển của nhiều ngành nghề. Điển hình là sự chuyển dịch từ mô hình taxi truyền thống sang taxi công nghệ, một minh chứng sống động cho sức mạnh của công nghệ. Mọi ngành nghề đều tuân theo một chu kỳ vận động gồm bốn giai đoạn cơ bản: khởi động, tăng trưởng, bão hòa và suy thoái.
- Giai đoạn khởi động: Đây là thời điểm ngành mới hình thành, thường đi kèm với những rủi ro lớn nhưng cũng mở ra cơ hội sinh lời cao. Động lực chính thúc đẩy phát triển thường đến từ sự đổi mới, sáng tạo và công nghệ tiên tiến.
- Giai đoạn tăng trưởng: Được xem là giai đoạn hấp dẫn nhất đối với các nhà đầu tư. Tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp trong ngành thường rất mạnh mẽ, vượt xa mức trung bình chung của thị trường, mang lại mức sinh lời cao.
- Giai đoạn bão hòa: Dư địa tăng trưởng của ngành bắt đầu thu hẹp lại. Các doanh nghiệp bước vào cuộc chiến giành giật thị phần, cạnh tranh trở nên cực kỳ khốc liệt. Nhiều chiến lược về giá được áp dụng, khiến biên lợi nhuận dần bị bào mòn.
- Giai đoạn suy thoái: Ngành đi vào giai đoạn suy thoái khi những mô hình kinh doanh cũ, lỗi thời bị đào thải. Ngành nghề có thể không còn khả năng thích ứng với những nhu cầu mới của thị trường hoặc bị thay thế hoàn toàn bởi các công nghệ tiên tiến hơn.
Cạnh tranh nội bộ ngành: Phân tích để tìm ra lợi thế
Sau khi có cái nhìn tổng quan về bức tranh toàn ngành, nhà đầu tư cần đi sâu đánh giá mức độ cạnh tranh trong chính nội bộ ngành đó. Một trong những phương pháp phân tích phổ biến và hiệu quả có thể áp dụng chính là mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter.
Mô hình này tập trung phân tích năm yếu tố then chốt:
- Cạnh tranh nội bộ giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành.
- Mối đe dọa tiềm tàng từ những đối thủ mới muốn gia nhập thị trường.
- Mối đe dọa từ các sản phẩm hoặc dịch vụ thay thế.
- Quyền lực thương lượng của khách hàng.
- Quyền lực thương lượng của nhà cung cấp.
Việc phân tích kỹ lưỡng những yếu tố này sẽ giúp nhà đầu tư nhận diện được mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong ngành có thực sự gay gắt hay không. Nếu cạnh tranh quá khốc liệt, các doanh nghiệp thường buộc phải sử dụng các chiến lược về giá, điều này khiến họ khó có thể duy trì được biên lợi nhuận tốt, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận mà nhà đầu tư có thể nhận được.
Các yếu tố thành công cốt lõi và chỉ số định giá quan trọng
Theo chuyên gia Phan Lê Thành Long, khi phân tích các yếu tố thành công cốt lõi, cần dựa trên bốn trụ cột chính: môi trường kinh doanh tổng thể, đặc thù của ngành kinh doanh, chiến lược phát triển dài hạn và các sách lược ngắn hạn cụ thể. Môi trường kinh doanh bao hàm các vấn đề về kinh tế - xã hội, xu hướng thị trường, sự phát triển của công nghệ và khung pháp luật hiện hành. Trong khi đó, các yếu tố về ngành kinh doanh thường đi sâu vào chi tiết hơn, như giá cả nguyên vật liệu đầu vào, chính sách thuế áp dụng, cấu trúc chuỗi giá trị của ngành, cũng như những yêu cầu và kỳ vọng ngày càng cao của khách hàng.
Bên cạnh đó, chỉ số PEG (P/E to Growth) là một công cụ định giá vô cùng quan trọng, được sử dụng rộng rãi để đánh giá mức độ "đắt" hay "rẻ" của một cổ phiếu hoặc thậm chí là cả một ngành. Chỉ số PEG được tính toán bằng cách lấy chỉ số P/E chia cho tốc độ tăng trưởng của EPS (lãi cơ bản trên cổ phiếu) hoặc ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu).
- Nếu chỉ số PEG nhỏ hơn 1, điều này cho thấy cổ phiếu hoặc ngành đang được định giá ở mức thấp so với tiềm năng tăng trưởng thực tế của nó. Đây thường được coi là một cơ hội đầu tư có nhiều ưu thế, bởi giá thị trường có thể chưa phản ánh hết được tiềm năng tăng trưởng trong tương lai.
- Nếu chỉ số PEG xấp xỉ quanh mức 1, mức định giá hiện tại được đánh giá là phù hợp và tương xứng với tốc độ tăng trưởng mà doanh nghiệp hoặc ngành đang đạt được.
- Trường hợp chỉ số PEG lớn hơn 1 báo hiệu rằng ngành hay cổ phiếu đó đang bị định giá ở mức cao. Ngay cả khi doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng lợi nhuận tốt, nhưng nếu mức giá quá cao so với giá trị thực, sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư cũng sẽ giảm đi đáng kể.
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang trải qua chuỗi phiên điều chỉnh liên tiếp, kéo VN-Index xuống dưới mốc 1.770 điểm và tiến sát vùng quá bán, việc nắm vững các nguyên tắc phân tích ngành càng trở nên cấp thiết. Nó không chỉ giúp nhà đầu tư nhận diện được những cơ hội tiềm năng mà còn hỗ trợ phòng ngừa rủi ro một cách hiệu quả, từ đó đưa ra quyết định "gom hàng" hay không trước các dịp nghỉ lễ như Tết Nguyên đán một cách sáng suốt và tự tin hơn.
