Giá vàng trong nước đạt mức chênh lệch kỷ lục so với thế giới
Giá vàng trong nước những ngày gần đây giảm chậm hơn đáng kể so với giá thế giới, dẫn đến mức đắt đỏ tăng lên kỷ lục. Cụ thể, ngày 21.3, các công ty kinh doanh vàng lớn như SJC, Bảo Tín Minh Châu, Doji... đã giảm giá vàng miếng SJC 4,9 triệu đồng mỗi lượng, với giá mua vào còn 168 triệu đồng và bán ra 171 triệu đồng. So với mức giá cao kỷ lục cuối tháng 1, giá vàng miếng đã giảm hơn 20 triệu đồng/lượng.
Tốc độ giảm của vàng trong nước chỉ ở mức 10,4%, thấp hơn nhiều so với mức giảm 19,6% của kim loại quý thế giới, khi giá vàng quốc tế đóng cửa cuối tuần ở mức 4.497 USD/ounce, giảm 1.100 USD/ounce. Chính vì thế, vàng trong nước hiện đang đắt hơn thế giới tới 28,4 triệu đồng/lượng, mức chênh lệch cao nhất từ trước đến nay.
Đáng chú ý, dù giá cao, việc mua vàng vẫn hết sức khó khăn. Tình trạng xếp hàng chờ đợi, bán định mức, thậm chí hết hàng vẫn tiếp diễn trong thời gian qua, phản ánh sự khan hiếm nguồn cung trên thị trường.
Diễn biến chênh lệch giá qua các giai đoạn
Trong giai đoạn 2016-2019, mức chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới tương đối thấp, chỉ khoảng 1 - 3 triệu đồng/lượng. Đây được xem là thời kỳ thị trường vận hành ổn định, với giá trong nước bám sát diễn biến quốc tế.
Tuy nhiên, từ 2020-2021, dưới tác động của đại dịch Covid-19 và xu hướng gia tăng nhu cầu trú ẩn an toàn, khoảng cách này bắt đầu nới rộng, dao động từ 3 đến 10 triệu đồng/lượng. Thị trường ghi nhận nhiều thời điểm giá vàng trong nước tăng nhanh hơn thế giới.
Đến giai đoạn 2022-2023, chênh lệch tiếp tục duy trì ở mức cao, phổ biến từ 5 - 12 triệu đồng/lượng. Tình trạng "vàng 2 giá" dần trở nên rõ nét khi giá trong nước không còn biến động đồng pha với thị trường quốc tế.
Mức lệch pha ngày càng tăng trong giai đoạn 2024-2025 khi khoảng cách nhiều thời điểm vượt 20 triệu đồng/lượng, thậm chí ghi nhận mức xấp xỉ 23 triệu đồng/lượng. Và đến thời điểm hiện tại, sự đắt đỏ của vàng trong nước tiếp tục ghi nhận mức kỷ lục mới, lên 28 triệu đồng/lượng, cao nhất trong hơn một thập niên. Điều này cho thấy vàng trong nước ngày càng cách ly với vàng thế giới.
Can thiệp của Ngân hàng Nhà nước và các giải pháp
Trước tình hình này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã nhiều lần can thiệp bằng cách bán vàng ra thị trường để rút ngắn mức chênh lệch. Chẳng hạn, trong giai đoạn 2013-2014, khoảng 70 tấn vàng đã được đưa ra thị trường thông qua hình thức đấu thầu.
Đến năm 2024, NHNN tái khởi động đấu thầu khi giá vàng trong nước cao hơn thế giới lên 20 triệu đồng/lượng. Với 13 tấn bán ra đợt này, khoảng cách chênh lệch giá đã giảm từ 25% xuống còn 5-7%, tương đương khoảng 5 triệu đồng/lượng. Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhà điều hành đã không còn thực hiện bán vàng ra thị trường, khiến căn bệnh cũ của thị trường vàng lại tái phát.
Tháng 8.2025, Chính phủ ban hành Nghị định 232 sửa đổi, bổ sung Nghị định 24/2012 về quản lý thị trường vàng, đưa ra quy định bãi bỏ cơ chế độc quyền vàng miếng, cho phép các đơn vị nhập khẩu vàng nguyên liệu. Những quy định này, có hiệu lực từ tháng 10.2025, được kỳ vọng giúp rút ngắn chênh lệch giá trong và ngoài nước, đáp ứng nhu cầu người dân thông qua tăng nguồn cung và phát triển thị trường bền vững.
Tuy nhiên, trong 6 tháng qua, thị trường vẫn chưa xuất hiện nguồn cung mới, khiến mức đắt đỏ của vàng trong nước so với thế giới tiếp tục gia tăng.
Quyết tâm thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia
Theo Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam, năm 2024, NHNN nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng SJC gần 13,5 tấn can thiệp thị trường, tương đương 1,4 tỉ USD. Số ngoại tệ này chỉ chiếm tỷ trọng 0,3% so với kim ngạch nhập khẩu.
Nhu cầu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng, vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm, tương đương khoảng 5 tỉ USD/năm. Sau khi đưa vào sản xuất, chế tác, một nửa để đáp ứng nhu cầu trong nước, một nửa để xuất khẩu, tức 25 tấn để xuất khẩu vàng trang sức có thể thu về từ 3,5 đến 4 tỉ USD.
Tuy nhiên, điều mà thị trường kỳ vọng nhất chính là thành lập sàn vàng. Tại cuộc họp đầu tháng 3 vừa rồi, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu NHNN khẩn trương thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia. Đây là bước đi nhằm tạo ra một thị trường vàng minh bạch, có cơ chế niêm yết giá, giao dịch tập trung, giúp quản lý tốt hơn và giảm rủi ro đầu cơ, thao túng thị trường.
Trước đó, vào tháng 5.2025, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng yêu cầu tập trung nghiên cứu các giải pháp như thành lập Sở giao dịch vàng quốc gia, cho phép giao dịch vàng trên Sở giao dịch hàng hóa, hoặc lập Sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Kỳ vọng từ sàn giao dịch vàng
Ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam, nhấn mạnh việc sớm đưa sàn giao dịch vàng vào hoạt động là cần thiết để huy động nguồn vốn trong dân, đáp ứng nhu cầu vốn phát triển kinh tế. Theo ông, trên thế giới, giao dịch vàng chủ yếu diễn ra qua các sàn, nơi giá được niêm yết minh bạch, giảm rủi ro đầu cơ.
"Hàng chục năm qua, Việt Nam có một lượng vàng lớn nằm trong dân nhưng liên tục rơi vào tình trạng khan hiếm nguồn cung vàng. Việc mở sàn giao dịch vàng sẽ giúp huy động được nguồn vàng trong dân", ông Khánh phân tích.
Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cũng đánh giá việc nhập khẩu vàng thời điểm hiện nay sẽ tác động đến tỷ giá khi dự trữ ngoại hối ở mức mỏng. Trong khi đó, nguồn vàng trong dân hiện đang khá lớn, cần có giải pháp khơi thông.
"Giá vàng thế giới vừa giảm mạnh, xuống dưới 4.500 USD/ounce, nhưng giá vàng trong nước chỉ giảm nhẹ, chênh lệch hiện lên tới 28 triệu đồng/lượng là mức quá cao, khó chấp nhận. Nguyên nhân chính là nhu cầu vàng trong nước cao, nguồn cung hạn chế", ông Hiếu nói.
Ông Hiếu kỳ vọng khi sàn giao dịch vàng đi vào hoạt động sẽ tạo ra thêm nguồn cung trên thị trường, giúp giảm bất cập giá trong nước đắt hơn thế giới. Tuy nhiên, điều kiện đủ để sàn hoạt động là nguồn cung, và nếu làm nhanh, sàn có thể đi vào hoạt động vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
Lo ngại về ảnh hưởng đến ngoại tệ
Vấn đề được nhiều người đặt ra là liệu lượng ngoại tệ sử dụng để nhập khẩu vàng nguyên liệu có ảnh hưởng đến thị trường ngoại tệ và dự trữ ngoại hối hay không. Theo dự tính của Hiệp hội kinh doanh vàng Việt Nam, nhu cầu mua ngoại tệ để nhập vàng nguyên liệu khoảng 5 tỉ USD/năm, tức bình quân khoảng 416 triệu USD/tháng.
Con số này là quá nhỏ bé so với doanh số mua bán ngoại tệ trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng khoảng 900 triệu đến 1,2 tỉ USD/ngày, tức khoảng 18,9 đến 25,2 tỉ USD/tháng. Vì vậy, nhu cầu mua trung bình 416 triệu USD/tháng để nhập vàng nguyên liệu nằm trong khả năng đáp ứng của các ngân hàng thương mại, không ảnh hưởng đến cung cầu thị trường ngoại tệ, do đó không phải sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp.
Mô hình sàn giao dịch vàng tại Trung Quốc
Sàn Giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc thành lập tháng 10.2021 để điều tiết và tự do hóa thị trường vàng. Sàn hoạt động dưới sự giám sát trực tiếp với vai trò chủ chốt là kênh độc quyền nhập khẩu và phân phối vàng thỏi vật chất tại Trung Quốc đại lục.
Chức năng chính của sàn là trung tâm phân phối vật chất, tất cả vàng nhập khẩu hợp pháp và vàng khai thác trong nước phải được giao dịch thông qua SGE trước khi vào thị trường Trung Quốc. Đồng thời, sàn cũng thiết lập giá chuẩn cho vàng tại Trung Quốc, quan trọng nhất là giá vàng chuẩn Thượng Hải.
Trong khi SGE tập trung vào giao dịch giao ngay và hợp đồng tương lai, Sàn giao dịch Tương lai Thượng Hải (SHFE) niêm yết các hợp đồng tương lai vàng tiêu chuẩn. Hai sàn giao dịch bổ sung cho nhau, với sàn giao dịch quốc tế ra đời năm 2014 cho phép các nhà đầu tư nước ngoài giao dịch bằng nhân dân tệ mà không phải đối mặt với các biện pháp kiểm soát vốn.
