Từ đầu năm 2024 đến nay, thị trường vàng thế giới ghi nhận những biến động cực kỳ khó lường với các đợt trồi sụt liên tục. Mở màn năm mới, giá vàng đã tăng vọt lên mức cao nhất vào ngày 29 tháng 1, chạm ngưỡng gần 5.600 USD mỗi ounce. Đầu tháng 3, giá dao động trong khoảng 5.200 đến 5.400 USD/ounce, sau đó liên tục có những đợt tăng giảm xen kẽ nhưng xu hướng chung vẫn là giảm.
Giá vàng "thủng" các ngưỡng kháng cự quan trọng
Trong những tuần tiếp theo, giá vàng dần phá vỡ các ngưỡng kháng cự quan trọng như 5.000 USD/ounce và 4.500 USD/ounce. Đặc biệt, vào ngày 23 tháng 3, giá vàng đã chạm mức thấp nhất với thời điểm ghi nhận dưới 4.200 USD/ounce. Từ cú giảm sâu đó cho đến hiện tại, giá vàng vẫn trong trạng thái "lình xình" với những đợt tăng giảm nhẹ, nhưng không thể quay lại mức 5.000 USD/ounce. Mức cao nhất đạt được sau đó chỉ khoảng 4.800 USD/ounce, và giá đóng cửa tuần này được ghi nhận ở mức 4.676 USD/ounce.
Phân tích chu kỳ lịch sử từ chuyên gia kinh tế
Nhìn lại lịch sử thị trường vàng, Tiến sĩ kinh tế Lê Bá Chí Nhân đã phân tích và chỉ ra một số chu kỳ điển hình với mô hình "tăng đỉnh - sập sâu - đi ngang kéo dài".
Chu kỳ thứ nhất: Sau đỉnh năm 1980
Vàng thời điểm đó tăng mạnh do lạm phát cao và bất ổn địa chính trị, nhưng bước ngoặt xảy ra khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thực hiện chính sách thắt chặt quyết liệt, đẩy lãi suất lên mức rất cao. Kết quả là vàng sụp đổ mạnh và bước vào giai đoạn "ngủ đông" kéo dài gần hai thập kỷ, chỉ thực sự hồi phục vào đầu những năm 2000.
Chu kỳ thứ hai: Sau khủng hoảng tài chính 2008
Vàng đạt đỉnh lịch sử vào năm 2011 nhờ các gói nới lỏng định lượng (QE) và lãi suất thấp kéo dài. Tuy nhiên, từ năm 2013, khi Fed phát tín hiệu thu hẹp QE, thị trường đảo chiều mạnh. Vàng giảm sâu và mất khoảng 30-40% giá trị trong vòng vài năm, sau đó đi ngang tích lũy khá dài trước khi bước vào chu kỳ tăng mới.
Chu kỳ thứ ba: Giai đoạn 2020-2022
Đây là chu kỳ ngắn hạn hơn khi vàng đạt đỉnh trong đại dịch Covid-19 nhờ chính sách tiền tệ siêu nới lỏng, nhưng nhanh chóng điều chỉnh khi lạm phát tăng cao buộc các ngân hàng trung ương quay lại chu kỳ thắt chặt. Dù mức giảm không kéo dài hàng thập kỷ, nhưng vẫn cho thấy rõ tính nhạy cảm của vàng với lãi suất thực.
"Điểm chung của các chu kỳ này là vàng thường đạt đỉnh khi chính sách tiền tệ ở trạng thái nới lỏng cực độ, và sụt giảm khi chu kỳ thắt chặt bắt đầu. Sau cú sốc giảm, thị trường thường bước vào giai đoạn tích lũy dài do thiếu động lực tăng mới", ông Nhân nhận định.
Những khác biệt trong bối cảnh hiện nay
Các đợt "sập giá" của vàng luôn có một số điểm tương đồng mang tính quy luật, nhưng bối cảnh hiện nay xuất hiện những khác biệt đáng lưu ý. Vai trò của các ngân hàng trung ương trong việc mua ròng vàng đang lớn hơn nhiều so với các chu kỳ trước, tạo ra lực đỡ dài hạn cho thị trường.
Bên cạnh đó, thế giới đang bước vào giai đoạn phân mảnh tài chính và xu hướng giảm phụ thuộc vào USD, khiến vàng tiếp tục được coi là tài sản dự trữ chiến lược chứ không đơn thuần là công cụ đầu cơ. Rủi ro địa chính trị hiện nay mang tính kéo dài và khó dự báo hơn, làm cho nhu cầu phòng ngừa rủi ro chưa thể suy giảm hoàn toàn.
"Kịch bản giá vàng sập sâu và đi ngang như sau năm 1980 hoàn toàn có thể lặp lại về mặt ngắn hạn hoặc trung hạn nếu lãi suất duy trì cao lâu hơn dự kiến. Tuy nhiên, xác suất xuất hiện một chu kỳ suy giảm kéo dài hàng thập kỷ thấp hơn, bởi nền tảng cầu của vàng hiện đã đa dạng và bền vững hơn", ông Nhân dự báo.
Vàng có thể lập đỉnh mới trong năm 2026?
Về trung và dài hạn, theo ông Nhân, yếu tố chi phối mang tính quyết định tới giá vàng vẫn là chính sách của Fed. Diễn biến gần đây cho thấy, khi lạm phát còn dai dẳng, Fed có xu hướng duy trì lãi suất cao hơn kỳ vọng, làm tăng lợi suất thực và gây áp lực lên vàng. Ngược lại, nếu chu kỳ nới lỏng quay trở lại vào cuối năm 2026, đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp vàng phục hồi.
Đa số các tổ chức lớn đang đưa ra vùng dự báo khá rộng cho năm 2026. Trong kịch bản cơ sở, giá vàng dao động quanh 4.000 - 5.000 USD/ounce. Trong khi đó, các kịch bản tích cực hơn có thể hướng tới 5.400 - 6.000 USD nếu xuất hiện chu kỳ giảm lãi suất và rủi ro địa chính trị leo thang. Ngược lại, nếu lãi suất duy trì cao kéo dài, vùng 3.800 - 4.200 USD sẽ đóng vai trò đáy cân bằng.
"Tóm lại, vàng vẫn được hỗ trợ trong dài hạn nhưng biên độ biến động sẽ lớn hơn, phụ thuộc chặt chẽ vào chu kỳ chính sách tiền tệ. Kịch bản lập đỉnh mới trong năm 2026 là khả thi, nhưng không còn mang tính một chiều như giai đoạn 2024 - 2025", ông Nhân nhận định.
Quan điểm từ chuyên gia tài chính
Tiến sĩ Đào Lê Trang Anh, giảng viên cao cấp ngành tài chính tại Đại học RMIT Việt Nam, cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Bà cho rằng, về dài hạn, các nền tảng hỗ trợ cho vàng vẫn còn, bao gồm bất ổn địa chính trị, rủi ro nợ công toàn cầu, nhu cầu đa dạng hóa dự trữ của ngân hàng trung ương và vai trò phòng ngừa rủi ro hệ thống của vàng trong danh mục đầu tư.
"Năm nay, mặt bằng dự báo hiện khá phân hóa. Kịch bản thận trọng đặt vùng giá xoay quanh 4.600 - 5.000 USD/ounce. Trong kịch bản các rủi ro vĩ mô và chính sách tiếp tục hiện hữu, giá vàng hoàn toàn có thể kiểm định các vùng đỉnh mới. Vùng giá tiềm năng được nhiều nhà phân tích nhắc tới quanh 5.500 - 6.200 USD/ounce, dù biến động sẽ còn rất lớn", bà Trang Anh nhấn mạnh.
Giá vàng trong nước hiện đang cao hơn giá vàng thế giới gần 26 triệu đồng mỗi lượng, phản ánh sự chênh lệch đáng kể giữa hai thị trường. Điều này cho thấy những yếu tố nội tại cũng đang tác động không nhỏ đến biến động giá vàng tại Việt Nam.
