Căng thẳng Mỹ - Iran: Rủi ro địa chính trị đe dọa kinh tế toàn cầu và thị trường tài chính
Theo báo cáo mới nhất từ Chứng khoán VNDIRECT, căng thẳng địa chính trị leo thang giữa Mỹ và Iran đang tạo ra những mối đe dọa nghiêm trọng đối với nền kinh tế toàn cầu và hệ thống tài chính quốc tế. Tình hình này có nguy cơ làm gián đoạn hoặc thậm chí đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Hậu quả trực tiếp sẽ là sự thắt chặt nguồn cung năng lượng và giá dầu tăng vọt, gây xáo trộn trên diện rộng.
Tác động đến chính sách tiền tệ và tỷ giá
Ở góc độ thị trường tài chính, nếu lạm phát toàn cầu tăng trở lại do giá dầu leo thang, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể sẽ phải hạ lãi suất chậm hơn so với kỳ vọng trước đó. Bên cạnh đó, rủi ro địa chính trị cũng có khả năng khiến dòng vốn đầu tư gián tiếp rút khỏi các thị trường cận biên và mới nổi, qua đó tạo ra áp lực đáng kể lên tỷ giá trong nước.
Tuy nhiên, trong kịch bản cơ sở, Fed vẫn đang trong chu kỳ nới lỏng tiền tệ. Đồng thời, đồng USD có xu hướng suy yếu tương đối so với các tài sản trú ẩn truyền thống như vàng, cùng với nguồn cung ngoại tệ ổn định từ giải ngân vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và thặng dư thương mại hàng hóa, sẽ là các yếu tố hỗ trợ tích cực cho tỷ giá đồng Việt Nam (VND).
Nhóm phân tích của VNDIRECT nhận định, xung đột Mỹ – Iran cùng với khả năng Fed hạ lãi suất chậm hơn dự kiến có thể khiến dư địa điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước ngày càng thu hẹp. Điều này diễn ra trong bối cảnh rủi ro lạm phát, lãi suất và tỷ giá đồng thời gia tăng, tạo nên một thách thức không nhỏ.
Việc duy trì ổn định bộ ba yếu tố này ít nhiều sẽ gặp khó khăn nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn trong nhiều tháng. Dù vậy, xác suất xảy ra kịch bản này được đánh giá là tương đối thấp do áp lực can thiệp mạnh mẽ từ phía Mỹ.
Giải pháp chính sách và kịch bản ứng phó
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia kinh tế cho rằng chính sách tài khóa cần được đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Đặc biệt, việc tăng lượng tiền gửi kho bạc ra hệ thống ngân hàng nhằm hỗ trợ thanh khoản và ổn định mặt bằng lãi suất là vô cùng cấp thiết.
Đồng thời, Chính phủ cũng cần chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản chính sách phù hợp trong trường hợp xung đột kéo dài và giá dầu tăng lên mức quá cao, vượt ngưỡng kiểm soát.
Tác động đến các kênh đầu tư chính
Thị trường cổ phiếu: VNDIRECT đánh giá không quá tích cực về triển vọng ngắn hạn. Thống kê lịch sử cho thấy các đợt bán tháo do căng thẳng địa chính trị thường mang tính tạm thời, thay vì mở đầu cho một chu kỳ thị trường giá xuống kéo dài.
Trong ngắn hạn, dòng tiền có xu hướng rút bớt khỏi các tài sản rủi ro như cổ phiếu khi nhà đầu tư đánh giá mức độ ảnh hưởng của sự kiện đối với nền kinh tế và hoạt động doanh nghiệp. Vì vậy, các chỉ số chứng khoán có thể chịu áp lực điều chỉnh trong ngắn hạn, nhưng có khả năng sớm ổn định trở lại nếu xung đột không leo thang thành chiến sự quy mô khu vực.
Diễn biến thị trường cũng có thể phân hóa mạnh mẽ giữa các nhóm ngành. Cụ thể, nhóm được hưởng lợi như dầu khí, phân bón, vận tải biển, cao su có thể tăng điểm, trong khi các nhóm chịu tác động tiêu cực như hàng không hoặc doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu sẽ gặp khó khăn.
Ở góc nhìn trung hạn, kịch bản có khả năng cao là xung đột Mỹ – Iran không leo thang thành chiến tranh khu vực và sẽ hạ nhiệt sau vài tuần. Khi đó, tác động đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và kinh tế thế giới có thể được kiểm soát, tâm lý thị trường dần ổn định trở lại.
Nhà đầu tư có thể chuyển sự chú ý về các yếu tố cơ bản như mùa đại hội cổ đông, kế hoạch kinh doanh năm 2026 của doanh nghiệp, kết quả xem xét nâng hạng thị trường của FTSE vào tháng 3/2026 và các số liệu vĩ mô quý I/2026 của Việt Nam. Trong kịch bản này, VN-Index có thể tiếp tục hướng tới thử thách vùng kháng cự 1.900 điểm vào cuối quý I hoặc đầu quý II/2026.
Ngược lại, trong kịch bản ít khả năng xảy ra hơn, nếu xung đột leo thang thành chiến tranh khu vực và đẩy giá dầu vượt 100 USD/thùng, kinh tế toàn cầu có thể chịu tác động tiêu cực khi tăng trưởng suy giảm trong khi lạm phát gia tăng trở lại. Khi đó, dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương toàn cầu sẽ bị thu hẹp và thị trường cổ phiếu có nguy cơ phải tái định giá. VN-Index có thể điều chỉnh sâu hơn và tích lũy trở lại quanh vùng 1.700 điểm.
Vàng: VNDIRECT đánh giá tích cực về triển vọng của kim loại quý này. Trong ngắn hạn, giá vàng có thể tăng mạnh và hướng trở lại vùng đỉnh cũ 5.500–5.600 USD/ounce do dòng tiền tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn. Tuy nhiên, áp lực chốt lời có thể xuất hiện nhanh chóng nếu xung đột hạ nhiệt và các bên quay trở lại bàn đàm phán.
Về trung hạn, triển vọng giá vàng tiếp tục được hỗ trợ bởi xu hướng đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương toàn cầu nhằm giảm phụ thuộc vào đồng USD, đặc biệt từ khối BRICS, cùng với tình trạng thâm hụt ngân sách và nợ công lớn của Mỹ.
Đồng USD: Đội ngũ phân tích đánh giá tích cực trong ngắn hạn vì đồng tiền này có thể tăng giá nhờ vai trò tài sản trú ẩn an toàn và việc Mỹ là quốc gia xuất khẩu ròng năng lượng. Đồng thời, lo ngại lạm phát gia tăng có thể khiến Fed trì hoãn việc giảm lãi suất, qua đó hỗ trợ thêm sức mạnh cho USD.
Trong trung hạn, triển vọng của đồng bạc xanh có thể chịu tác động trái chiều. Một mặt, việc Fed trì hoãn cắt giảm lãi suất do rủi ro lạm phát có thể tiếp tục hỗ trợ USD. Mặt khác, nếu xung đột kéo dài khiến lạm phát bùng phát trở lại, sức mua của người tiêu dùng Mỹ có thể suy giảm, kéo chậm tăng trưởng kinh tế và gây áp lực ngược lên đồng USD.
Bên cạnh đó, USD cũng đối mặt với xu hướng suy yếu dài hạn do thương mại toàn cầu và dự trữ ngoại hối của nhiều quốc gia đang dần giảm phụ thuộc vào đồng tiền này, cùng với câu chuyện thâm hụt ngân sách và nợ công lớn của Mỹ.
Bitcoin và tiền kỹ thuật số: Xu hướng trong thời gian gần đây cho thấy loại tài sản này ngày càng ít được xem là kênh trú ẩn an toàn và có diễn biến tương tự các tài sản rủi ro như cổ phiếu. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, nhà đầu tư thường có xu hướng rút khỏi các tài sản rủi ro cao như Bitcoin để chuyển sang các kênh trú ẩn truyền thống như vàng hoặc USD.
Về trung hạn, diễn biến của Bitcoin và tiền kỹ thuật số sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm thanh khoản toàn cầu và chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn, khung pháp lý đối với tài sản số, tốc độ phát triển của công nghệ blockchain, cũng như nhu cầu phân bổ tài sản từ các quỹ đầu tư nhằm mục tiêu đa dạng hóa danh mục.
Theo phân tích từ Mai Chi, Chứng khoán VNDIRECT.
