Trong giới công nghệ Mỹ, Antonio Gracias là một trong những người có mối quan hệ gắn bó sâu sắc nhất với Elon Musk. Nhà đầu tư tư nhân đến từ Detroit này không chỉ là cộng sự lâu năm mà còn được xem như người bạn thân thiết nhất của Musk suốt hơn hai thập kỷ qua. Với khoản cho vay khi Tesla đứng bên bờ vực phá sản, Gracias đã nhân bội số tiền của mình và sắp trở thành siêu tỷ phú.
Khoản cược trị giá hơn 100 tỷ USD
Hai người gặp nhau vào giai đoạn bùng nổ dot-com đầu những năm 2000 thông qua mạng lưới công nghệ tại Thung lũng Silicon. Khi Tesla còn bên bờ vực phá sản, Gracias đã cho Musk vay 1 triệu USD để duy trì hoạt động. Khoản tiền đó sau này trở thành một trong những thương vụ đầu tư sinh lời nhất lịch sử giới công nghệ.
Kể từ đó, Antonio Gracias luôn xuất hiện trong gần như mọi dự án quan trọng của Elon Musk. Ông từng tham gia hội đồng quản trị của Tesla, SpaceX, SolarCity, Neuralink và The Boring Company. Quỹ đầu tư của ông, Valor Equity Partners, cũng là một trong những nhà đầu tư tổ chức đầu tiên rót vốn vào Tesla và sau đó tiếp tục đầu tư vào hầu hết công ty do Musk sáng lập.
Mối quan hệ giữa hai người không chỉ dừng ở công việc. Gracias từng làm phù rể trong đám cưới của Kimbal Musk - em trai Elon Musk. Hai gia đình thường xuyên nghỉ dưỡng cùng nhau, đón lễ tết cùng nhau và thậm chí từng đến hòn đảo riêng của ảo thuật gia David Copperfield tại Bahamas. Giờ đây, khi SpaceX sắp IPO được dự báo phá vỡ các kỷ lục, sự đồng hành bền bỉ của Gracias dường như sắp được đền đáp.
Theo hồ sơ IPO mới nhất, các thực thể thuộc Valor Equity Partners hiện nắm giữ hơn 500 triệu cổ phiếu loại A của SpaceX, tương đương khoảng 7,3% công ty. Đây là tỷ lệ sở hữu lớn thứ hai trong số các cá nhân, chỉ sau Elon Musk. Nếu SpaceX IPO ở mức định giá 1.750 tỷ USD như các nguồn tin của Bloomberg và Reuters tiết lộ, khối tài sản của Gracias sẽ trị giá khoảng 90 tỷ USD. Nếu định giá tăng lên 2.000 tỷ USD, con số này có thể vượt 140 tỷ USD, đủ để đưa ông vào nhóm 50 người giàu nhất thế giới.
Thỏa thuận trị giá 20 tỷ USD gây tranh cãi
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi không chỉ là giá trị cổ phần mà còn là cách quỹ Valor đang kiếm tiền từ chính SpaceX. Theo hồ sơ S-1, từ cuối năm ngoái, một công ty con của xAI mang tên CTC đã ký liên tiếp ba hợp đồng thuê thiết bị với Valor Equity Partners. Những thiết bị này chủ yếu là GPU, loại chip đồ họa cực kỳ đắt đỏ dùng để vận hành các trung tâm dữ liệu AI.
Thời điểm ký kết, xAI vẫn hoạt động độc lập trước khi được SpaceX sáp nhập vào tháng 2. Tổng giá trị ba hợp đồng lên tới gần 20 tỷ USD. Điều đáng chú ý là SpaceX đứng ra bảo lãnh thanh toán toàn bộ. Nếu công ty con của xAI không đủ khả năng chi trả, SpaceX sẽ phải gánh trách nhiệm. Các chuyên gia tài chính cho rằng đây là cấu trúc bất thường, cho thấy xAI có thể không đủ uy tín tín dụng để tự vay vốn và buộc phải nhờ công ty mẹ chống lưng.
Hồ sơ IPO cũng hé lộ xAI đang mang khoản nợ lớn với lãi suất lên tới 12,5% – mức thường thấy ở các doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận vốn. Đáng chú ý hơn, khi SpaceX niêm yết, toàn bộ nghĩa vụ tài chính này sẽ chuyển sang cho các cổ đông đại chúng.
Chỉ riêng trong năm 2025, các thực thể của Valor đã thu khoảng 885 triệu USD từ các hợp đồng thuê này. Trong hai tháng đầu năm 2026, con số tiếp tục tăng thêm 857 triệu USD. Vấn đề trở nên nghiêm trọng khi công ty kiểm toán PwC từ chối xem đây là giao dịch thuê tài sản thông thường. Theo PwC, cấu trúc này thực chất giống một khoản vay hơn là hợp đồng thuê. Trên danh nghĩa, công ty con của xAI bán GPU cho Valor rồi thuê lại để sử dụng trong trung tâm dữ liệu của mình. Tuy nhiên, PwC cho rằng xAI vẫn giữ quyền kiểm soát thực tế đối với số GPU đó, khiến Valor giống bên cho vay còn GPU chỉ đóng vai trò tài sản thế chấp.
Điều này đồng nghĩa SpaceX không thể “giấu” khoản nợ ra ngoài bảng cân đối kế toán như mong muốn. Cuối cùng, PwC buộc công ty phải ghi nhận khoảng 9 tỷ USD nợ liên quan trên sổ sách tài chính. Khoản nợ này hiện được phân loại là “nợ với bên liên quan”, tức khoản phải trả cho công ty của chính một thành viên hội đồng quản trị SpaceX. Cả Valor Equity Partners lẫn SpaceX đều chưa phản hồi yêu cầu bình luận từ Fortune.
Theo Nell Minow - chuyên gia hàng đầu về quản trị doanh nghiệp, SpaceX đang theo đuổi mô hình “muốn tiếp cận nguồn vốn của công ty đại chúng nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát như công ty tư nhân”.
