Bài học từ cuộc chiến tiền tệ: Khi nước Mỹ sống 10 ngày không có tiền
Cuốn sách Chiến tranh tiền tệ của tác giả Song Hong Bing, do Bách Việt Books và Nhà Xuất bản Lao Động phát hành, đã phân tích sâu sắc sức mạnh của tiền tệ trong việc can thiệp vào các công việc chung của thế giới. Tác phẩm này đề cập đến cách các trung tâm kinh tế lớn như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ đưa ra chính sách để xử lý khủng hoảng và bảo vệ nhà đầu tư, mang đến cái nhìn toàn cảnh về dòng chảy tài chính hiện đại.
Mỹ sống thế nào trong 10 ngày không có tiền tệ?
Trong một tình huống giả định, khi hệ thống tiền tệ của một quốc gia công nghiệp phát triển như Mỹ bị mất đi, nó giống như một thành phố hiện đại đột ngột bị cắt nguồn cung cấp nước và điện. Câu hỏi đặt ra là liệu nền kinh tế có thể tiếp tục hoạt động? Câu trả lời bất ngờ là có, nhờ vào khả năng thích ứng phi thường của xã hội loài người.
Khi hệ thống ngân hàng Mỹ đóng cửa, thay vì những cuộc bạo động quy mô lớn như dự đoán, trật tự xã hội vẫn được duy trì ổn định. Sự ổn định này một phần đến từ niềm hy vọng mà Chính sách Kinh tế Mới của Tổng thống Roosevelt mang lại, và phần khác là nhờ bản năng thích nghi tự nhiên của con người.
- Các trung tâm mua sắm linh hoạt cung cấp hàng hóa theo hình thức cho nợ.
- Bác sĩ, luật sư và thợ sửa chữa ô tô chấp nhận giấy vay nợ cá nhân làm phương tiện thanh toán.
- Trường đại học và căng-tin cho sinh viên ăn nợ, ghi sổ.
- Phòng bán vé Broadway nhận giấy vay nợ, với điều kiện khách hàng phải chứng minh tài khoản tiết kiệm đủ để trả nợ sau này.
Hàng trăm chính quyền địa phương đã phát hành phiếu trao đổi hàng hóa lưu thông trong khu vực, một kinh nghiệm có từ thời Cách mạng Mỹ với "phiếu thực dân". Ở một số nơi, việc trao đổi hàng hóa trực tiếp thậm chí trở thành phương tiện thanh toán chính thức. Ví dụ, vé vào cửa một trận đấu quyền anh ở New York có giá 50 xu, và khán giả có thể thanh toán bằng mũ, xà phòng, thuốc lá hoặc giày có giá trị tương đương.
Sai lầm chính sách từ Roosevelt đến Obama
Tuy nhiên, tín dụng có giới hạn. Trong khi các giao dịch nhỏ có thể xử lý được, những khoản tiền lớn gây ra rắc rối đáng kể. Ví dụ, 5.000 khách du lịch bị mắc kẹt ở Florida do thấu chi vượt hạn mức, cho thấy sự bất ổn tiềm ẩn.
Khi Roosevelt lên nắm quyền, ông tập trung vào việc cứu vãn nền kinh tế, nhưng Chính sách Kinh tế Mới của ông bị coi là "kê sai đơn thuốc". Năm 1933, số người thất nghiệp là 13 triệu, và đến năm 1941, trước khi Mỹ tham gia Thế chiến II, con số này vẫn trên 10 triệu. Nếu không có chiến tranh buộc 1/3 lực lượng lao động tham chiến hoặc phục vụ chiến tranh, vấn đề thất nghiệp có thể kéo dài đến giữa những năm 1940.
Roosevelt tin rằng nguyên nhân sâu xa của khủng hoảng là do giá cả lao dốc, dẫn đến mất lợi nhuận công nghiệp, nợ nần gia tăng và tỷ lệ thất nghiệp cao. Ông đề ra ý tưởng cốt lõi là phục hồi giá cả và thoát khỏi giảm phát bằng mọi giá, với sách lược "tái lạm phát giá cả".
80 năm sau, chính quyền Obama và Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Ben Bernanke cũng đi theo tư tưởng này, với biện pháp "tái lạm phát tài sản" để đối phó sóng thần tài chính. Cả hai đều mắc sai lầm tương tự, như "mắc bệnh tim mà lại uống thuốc đau đầu", khi sử dụng thâm hụt ngân sách để giải quyết khủng hoảng nợ, vô tình đổ thêm dầu vào lửa.
Hậu quả của phá giá tiền tệ và bài học lịch sử
Dù là tái lạm phát giá cả hay tài sản, mục tiêu đều nhằm giảm áp lực nợ thông qua phá giá tiền tệ. Ví dụ điển hình là Siêu lạm phát ở Đức năm 1923, khi đồng mark sụp đổ hoàn toàn, xóa sổ núi nợ nội địa nhưng đồng thời phá hủy giá trị tiền tệ và lòng tin của người dân vào chính phủ. Cộng hòa Weimar cuối cùng sụp đổ vì món nợ niềm tin này.
Ngày nay, Mỹ lợi dụng địa vị đồng đôla là tiền tệ dự trữ quốc tế để buộc chủ nợ quốc tế và người nộp thuế trong nước chia sẻ tổn thất. Nếu chiến lược phá giá đồng đôla đi quá xa, hậu quả có thể là siêu lạm phát toàn cầu và uy tín của đồng tiền này bị phá hủy hoàn toàn.
Vật giá sụt giảm thực chất là kết quả của việc thu hẹp tín dụng ngân hàng, với nguyên nhân chính là các khoản nợ khổng lồ. Cố gắng sử dụng phục hồi giá cả như chìa khóa giải quyết khủng hoảng chỉ mở đường cho tiền tệ giá rẻ và thâm hụt tài chính, phá hủy tiết kiệm và sức mua thực tế của người dân, đồng thời làm tăng áp lực nợ cuối cùng.
Liệu những chính sách kinh tế đi ngược logic này có thể mang lại kết quả lâu dài? Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng bài học từ lịch sử cho thấy cần một cách tiếp cận cân bằng và bền vững hơn.
