Ngành xây dựng từ lâu đã được xem là một trong những lĩnh vực sản xuất có hệ số phát thải cao. Tại Việt Nam, mục tiêu xây dựng bền vững đang được thúc đẩy mạnh mẽ thông qua việc áp dụng các kỹ thuật và vật liệu an toàn, thân thiện với môi trường, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và cắt giảm lượng phát thải. Những vật liệu xanh này sẽ đồng hành xuyên suốt vòng đời của công trình, từ khâu thiết kế, xây dựng, vận hành, bảo trì cho đến khi kết thúc hoạt động.
Vật liệu xanh là gì?
Một trong những yếu tố cốt lõi của xây dựng bền vững chính là sử dụng vật liệu xanh. Đây là loại vật liệu được sản xuất từ nguyên liệu tái tạo hoặc chất thải, giúp giảm phát thải CO2, tiết kiệm năng lượng và nước, đồng thời bảo đảm an toàn cho sức khỏe con người. Các quốc gia phát triển đã triển khai những giải pháp này từ lâu và đạt được hiệu quả rõ rệt.
Bảy giải pháp cơ bản cho công trình xanh
Theo nghiên cứu của Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), thế giới hiện có 7 giải pháp cơ bản để thực hiện các công trình xanh dựa trên vật liệu xanh. Cụ thể:
- Giảm tiêu thụ năng lượng: Thông qua cách nhiệt lớp vỏ, lựa chọn kết cấu và sử dụng vật liệu che chắn.
- Sử dụng vật liệu xanh: Được sản xuất theo quy định bắt buộc về tỷ lệ nguyên liệu tái chế.
- Sử dụng vật liệu từ tài nguyên tái tạo: Như tre, gỗ, rơm rạ…
- Sử dụng vật liệu an toàn cho con người: Chứa lượng thấp hoặc không chứa chất ảnh hưởng đến sức khỏe như phóng xạ tự nhiên, kim loại nặng.
- Sử dụng vật liệu cách âm.
- Sử dụng vật liệu có nguồn gốc sinh học và phân hủy sinh học: Giảm đáng kể chất thải xây dựng và phát thải.
- Sử dụng công nghệ và vật liệu thông minh: Bao gồm kính tự điều chỉnh ánh sáng, vật liệu chuyển đổi nhiệt, pin năng lượng mặt trời tích hợp.
Cam kết Net Zero và chiến lược quốc gia
Để thực hiện cam kết Net Zero, Quyết định số 280/QĐ-TTg ngày 13/3/2019 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030. Mục tiêu cụ thể:
- Giai đoạn 2019-2025: Các công trình xây dựng phải tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về sử dụng năng lượng hiệu quả. Đã có 80 công trình được chứng nhận xanh.
- Giai đoạn 2025-2030: Dán nhãn năng lượng cho 50% sản phẩm vật liệu xây dựng có yêu cầu cách nhiệt; 150 công trình được chứng nhận xanh.
Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam thời kỳ 2021-2030, định hướng đến năm 2050 (Quyết định 1266/QĐ-TTg) đặt mục tiêu phát triển ngành theo hướng hiệu quả, bền vững, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, hạn chế tác động môi trường, loại bỏ công nghệ lạc hậu và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao.
Yêu cầu đối với công trình xanh
Để đạt chuẩn công trình xanh, các công trình phải đáp ứng các yêu cầu: tối ưu hóa hiệu quả năng lượng qua vật liệu cách nhiệt, cửa sổ, hệ thống bao che; sử dụng vật liệu tái chế như tro xỉ, chất thải, vật liệu phá dỡ; sử dụng vật liệu từ tài nguyên tái tạo; vật liệu thân thiện với sức khỏe; vật liệu phát thải thấp; vật liệu cách âm; thiết lập hệ thống kiểm định và chứng nhận.
Thách thức và giải pháp
Hiện Việt Nam chưa có quy chuẩn về vật liệu xanh cũng như các chất gây hại cho sức khỏe. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư ban đầu cho đổi mới công nghệ, sức ép cạnh tranh, cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh là những hạn chế cần khắc phục. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, Bộ đang hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa định hướng của Đảng và Chính phủ. Điểm đáng chú ý là xây dựng khung quản lý phát triển vật liệu xây dựng gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải. Về lâu dài, đây sẽ là nền tảng tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu xanh và mở rộng thị trường.
