TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn đã đề xuất bổ sung thêm mô hình đô thị sân bay vào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM, trong đó có vùng ảnh hưởng của sân bay Long Thành. Ông cũng kiến nghị đưa mô hình đô thị đại học theo hướng “đô thị tri thức” vào luật.
Bối cảnh dự thảo Luật
Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM hiện gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào các nhóm vấn đề lớn. Ban soạn thảo đề xuất chuyển giao gần 300 thẩm quyền từ Trung ương về cho TP.HCM. Cụ thể, HĐND TP.HCM sẽ nhận hơn 140 thẩm quyền về quyết định chính sách đặc thù, ngân sách, quy hoạch, cơ chế bảo vệ cán bộ, tổ chức bộ máy; UBND TP.HCM nhận hơn 130 thẩm quyền về tổ chức thực thi, phê duyệt dự án chiến lược, cấp phép quy hoạch đặc biệt, quản trị đô thị thông minh; Chủ tịch UBND TP.HCM nhận hơn 20 thẩm quyền liên quan đến nhân sự, tổ chức bộ máy, tài chính, quyết định vấn đề cấp bách.
Đề xuất bổ sung mô hình đô thị sân bay
Tại hội thảo do UBND TP.HCM tổ chức ngày 22/5, ông Sơn cho rằng các nội dung hiện có như khu thương mại tự do, trung tâm kinh tế - tài chính, TOD là cần thiết nhưng chưa đủ. Ông đề xuất bổ sung mô hình đô thị sân bay và đô thị đại học, vốn chưa có tiền lệ tại Việt Nam và cần được luật hóa.
“Đô thị sân bay là hạng mục rất cần thiết. Khu vực sân bay Tân Sơn Nhất hiện tồn tại nhiều bất cập, cần đưa mô hình này vào Luật, phạm vi không chỉ giới hạn quanh Tân Sơn Nhất mà còn tính tới vùng ảnh hưởng của sân bay Long Thành, bao gồm không gian TP.HCM phát triển trung tâm tài chính quốc tế”, ông Sơn nhấn mạnh.
Đề xuất mô hình đô thị đại học
Bên cạnh đó, ông Sơn đề xuất bổ sung mô hình đô thị đại học theo hướng “đô thị tri thức”, trong đó đại học đóng vai trò trung tâm, liên kết với khu công nghệ cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy kinh tế tri thức.
Ông cho rằng cả 5 mô hình gồm khu thương mại tự do, trung tâm kinh tế - tài chính, TOD, đô thị sân bay và đô thị đại học khi đưa vào luật, cốt lõi là để xin cơ chế cho UBND và HĐND TP.HCM được quyền xác định ranh giới dự án, đồng thời có quyền xác lập các tiểu đặc khu với chính sách riêng về giá đất, đền bù giải tỏa, quy hoạch và hợp tác công - tư (PPP).
Luật cũng cần quy định rõ, trong trường hợp có khác biệt giữa cơ chế đặc thù của TP.HCM với quy định hiện hành của cả nước, sẽ ưu tiên áp dụng luật của thành phố, nhằm tránh tình trạng mọi vấn đề đều phải chờ xin ý kiến Trung ương.
Đề xuất dành 20-30% quỹ đất TOD cho nhà ở xã hội
Về quy hoạch TOD, ông Sơn cho rằng dự thảo Luật hiện tập trung vào khai thác giá trị thương mại, đấu giá đất nhưng bỏ sót vấn đề quan trọng: nếu đặt nặng kinh tế sẽ đẩy người yếu thế ra xa khu vực TOD. Ông đề xuất dành 20-30% quỹ đất đô thị quanh các khu TOD cho mục đích công cộng như nhà ở xã hội hoặc nhà ở cho người lao động thuê dài hạn với chi phí thấp.
Bảo tồn và phát triển TP.HCM
Ông Sơn cũng đề cập đến công tác bảo tồn và phát triển TP.HCM. Ông cho rằng TP.HCM là đô thị hơn 350 năm tuổi nhưng công tác bảo tồn hiện “chưa đâu ra đâu”. Ông khuyến nghị cần một chức danh kiến trúc sư trưởng để chịu trách nhiệm đối với các khu vực bảo tồn, có toàn quyền lập quy hoạch, trình phê duyệt quy chế và quản lý các công trình kiến trúc.
Ông cũng đề xuất bổ sung cơ chế để thành phố quyết định việc đánh giá tác động môi trường và thu phí từ các dự án gây áp lực lên hạ tầng, nhằm giảm gánh nặng ngân sách. Hiện nay, các dự án nhà cao tầng gây kẹt xe, ngập lụt, ô nhiễm nhưng nhà đầu tư không đóng góp chi phí giải quyết hậu quả.
Về không gian xanh và mặt nước, ông cho biết diện tích cây xanh tại TP.HCM chỉ khoảng 0,5 m2/người, thấp hơn nhiều so với mục tiêu tối thiểu 10 m2/người. Thành phố cần chủ động quy hoạch hệ thống không gian xanh và mặt nước như giải pháp thoát nước tự nhiên, tránh bê tông hóa quá mức. Luật Đô thị đặc biệt cần bảo vệ định hướng chuyển đổi các khu “đất vàng” thành công viên và không gian công cộng thay vì chỉ ưu tiên phát triển dự án thương mại.
Cơ chế tài chính cho dự án lớn
Về cơ chế tài chính cho các dự án lớn như metro, ông Sơn đề xuất Trung ương cho phép thành phố giữ lại 5-30% nguồn thu để đưa trực tiếp vào quỹ phát triển đường sắt đô thị. TP.HCM có thể thành lập các tập đoàn vận hành theo tư duy thị trường để triển khai các dự án metro và hạ tầng lớn khác.
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn bày tỏ mong muốn Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM sớm được phê duyệt, tạo nền tảng pháp lý và trao quyền tự chủ cần thiết cho thành phố triển khai các mục tiêu lớn, tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm.
