Thị trường xe điện Trung Quốc đang đối mặt với làn sóng tranh cãi mới liên quan đến hiện tượng 'khóa pin' (battery locking) sau khi nhiều chủ sở hữu phản ánh phạm vi hoạt động của xe giảm mạnh chỉ sau các bản cập nhật phần mềm từ xa OTA.
Phạm vi hoạt động giảm tới 40%
Theo phóng sự điều tra của China Media Group, một số mẫu xe điện từng có khả năng di chuyển khoảng 500 km theo chuẩn CLTC nay chỉ còn dưới 300 km trong điều kiện sử dụng thực tế. Không chỉ phạm vi hoạt động, nhiều chủ xe còn cho biết tốc độ sạc nhanh DC cũng chậm đi đáng kể sau khi cập nhật phần mềm.
Một chủ xe được phỏng vấn cho biết trước đây chiếc xe của anh có thể sạc hơn 100 kWh điện, nhưng sau khi nhận bản cập nhật OTA, mức điện nạp tối đa chỉ còn khoảng 80 kWh, dù hệ thống vẫn hiển thị tình trạng pin đạt 95%. Người này cũng khẳng định quãng đường sử dụng thực tế giảm từ khoảng 450-480 km xuống dưới 400 km.
'Khóa pin' là gì?
Tại Trung Quốc, khái niệm 'khóa pin' được dùng để mô tả việc các hãng xe âm thầm thay đổi tham số trong hệ thống quản lý pin BMS thông qua cập nhật OTA hoặc can thiệp phần mềm tại đại lý. Những thay đổi này có thể làm giảm dung lượng pin khả dụng, hạn chế công suất sạc hoặc giới hạn độ sâu xả pin mà không thông báo rõ ràng cho người dùng.
Nhà nghiên cứu ngành công nghiệp ô tô Trương Tường nhận định các hãng xe hoàn toàn có thể thực hiện điều này bằng cách điều chỉnh ngưỡng sạc và xả trong hệ thống BMS. Theo ông, việc giảm cường độ sạc hoặc thu hẹp 'cửa sổ sử dụng pin' có thể giúp hạn chế nguy cơ mất kiểm soát nhiệt và làm chậm quá trình chai pin. Tuy nhiên, cái giá phải trả là phạm vi hoạt động ngắn hơn và thời gian sạc kéo dài hơn.
Một số chủ xe cho biết thời gian sạc nhanh DC của xe đã tăng từ khoảng 40 phút lên tới 70 phút sau khi cập nhật phần mềm. Điều này khiến không ít người dùng cảm thấy họ bị mất đi những tính năng từng được quảng bá khi mua xe.
Quy định mới siết chặt OTA
Trước làn sóng phản ứng từ người tiêu dùng, cơ quan quản lý Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt quy định liên quan tới OTA trên xe điện. Hồi tháng 3, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc cùng Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường nước này đã ban hành bộ quy định mới về quản lý cập nhật OTA cho xe điện.
Theo truyền thông Trung Quốc, bộ quy định mới bao gồm cái gọi là '4 điều cấm OTA', trong đó nghiêm cấm hành vi 'khóa pin' mà không công khai rõ ràng, cấm cập nhật âm thầm bắt buộc và cấm sử dụng OTA như một cách để né tránh các đợt triệu hồi sản phẩm.
Báo cáo cũng đề cập tới các tin đồn lan truyền trên mạng xã hội rằng có 8 hãng xe đã bị cơ quan chức năng triệu tập để làm rõ vấn đề 'khóa pin', đồng thời 3 doanh nghiệp đã chính thức bị điều tra. Tuy nhiên, China Association of Automobile Manufacturers sau đó bác bỏ thông tin này và cho rằng các tin đồn 'không có nguồn chính thức' cũng như không phù hợp với thực tế.
Nhiều hãng xe lớn như BYD, Tesla và Zeekr cũng lên tiếng phủ nhận các cáo buộc liên quan. Trước đó, BYD từng đe dọa khởi kiện các tài khoản lan truyền tin đồn về việc hãng âm thầm giới hạn hiệu suất pin thông qua OTA.
Tranh cãi về an toàn pin và quyền lợi người tiêu dùng
Tranh cãi quanh 'khóa pin' xuất hiện trong bối cảnh ngành xe điện Trung Quốc ngày càng đối mặt với áp lực về an toàn pin và công nghệ sạc siêu nhanh. Đầu tháng này, một buổi thử nghiệm livestream hệ thống sạc flash megawatt của BYD cho thấy nhiệt độ pin đã lên tới 76 độ C trong quá trình sạc, làm dấy lên nhiều tranh luận về khả năng kiểm soát nhiệt khi áp dụng công nghệ sạc cực nhanh.
Không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, vụ việc còn kéo theo nhiều tranh luận pháp lý và quyền lợi người tiêu dùng. Luật sư Trịnh Phi nhận định việc thay đổi tham số vận hành của xe từ xa mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu có thể liên quan tới luật tài sản, luật bảo vệ người tiêu dùng và cả quy định về dữ liệu cá nhân.
Theo báo cáo của China Media Group, các thay đổi tham số OTA thường được lưu trữ trên hệ thống đám mây của hãng xe, khiến việc xác minh độc lập trở nên rất khó khăn đối với người dùng thông thường.
Các chuyên gia pháp lý khuyến cáo người tiêu dùng nên tắt chế độ tự động cài đặt OTA, lưu lại hồ sơ sạc và lịch sử phiên bản phần mềm của xe, đồng thời tìm tới các đơn vị kiểm định độc lập nếu nghi ngờ xe bị thay đổi tham số trái phép. Người dùng tại Trung Quốc cũng được khuyến nghị gửi khiếu nại thông qua nền tảng bảo vệ người tiêu dùng 12315 hoặc các kênh tiếp nhận phản ánh của Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin.
Trong bối cảnh xe điện ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, vụ việc 'khóa pin' đang làm dấy lên câu hỏi lớn về ranh giới quyền kiểm soát giữa nhà sản xuất và người sở hữu phương tiện. Với nhiều người dùng, chiếc xe họ mua giờ đây không còn đơn thuần là một cỗ máy cơ khí, mà đã trở thành một thiết bị điện tử luôn có thể bị thay đổi từ xa chỉ bằng một bản cập nhật phần mềm.
