Mở van vàng tích trữ: Việt Nam huy động vàng trong dân phục vụ sản xuất

Mở van vàng tích trữ: Việt Nam huy động vàng trong dân phục vụ sản xuất

Giá vàng miếng SJC tiếp tục tăng mạnh, đạt mức 177,4 triệu đồng/lượng mua vào và 180,4 triệu đồng/lượng bán ra vào cuối ngày 9/2/2026, tăng 1,1 triệu đồng/lượng so với hôm trước. Đáng chú ý, giá vàng trong nước hiện cao hơn giá thế giới ở mức kỷ lục trên 22 triệu đồng/lượng, phản ánh sự chênh lệch đáng kể và áp lực cần giải quyết.

Chỉ đạo khẩn từ Thủ tướng Chính phủ

Trước tình hình này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 12/CĐ-TTg ngày 8/2/2026 về các nhiệm vụ trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa năm 2026. Trong đó, Thủ tướng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) báo cáo về việc nghiên cứu các giải pháp huy động ngoại tệ và vàng miếng để thu hút nguồn lực này trong dân. Đồng thời, NHNN phải khẩn trương hoàn thiện hồ sơ báo cáo Thường trực Chính phủ về việc nghiên cứu, đánh giá và đề xuất thành lập sàn hoặc sở giao dịch vàng quốc gia, không để chậm trễ hơn nữa.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết cơ quan này đang tập trung lên kế hoạch huy động vàng và ngoại tệ theo yêu cầu của Thủ tướng, nhấn mạnh tính cấp thiết của vấn đề.

Tiềm năng lớn từ vàng tích trữ trong dân

Theo dữ liệu từ Hội đồng Vàng thế giới (WGC) công bố năm 2025, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có mức tiêu thụ vàng cao nhất khu vực Đông Nam Á, với bình quân khoảng 55 tấn mỗi năm, vượt qua Thái Lan (48,8 tấn) và Indonesia (47,3 tấn). Tuy nhiên, phần lớn lượng vàng này vẫn đang nằm im trong két sắt hoặc được cất giữ tại nhà dân, trở thành nguồn lực khổng lồ chưa được khai thác hiệu quả cho nền kinh tế.

Chuyên gia tài chính - ngân hàng, TS Nguyễn Trí Hiếu, tin rằng Việt Nam hoàn toàn có khả năng huy động được lượng vàng lớn đang "nằm im" trong dân để phục vụ sản xuất và kinh doanh. Ông lưu ý đây là quá trình dài hơi, đòi hỏi sự thận trọng và dựa trên nền tảng niềm tin thị trường vững chắc.

Giải pháp huy động vàng hiệu quả

Để chuyển hóa nguồn lực vàng thành vốn sản xuất - kinh doanh, các chuyên gia tài chính khuyến nghị Nhà nước cần thực hiện từng bước thận trọng, tránh nóng vội. Một lãnh đạo Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam (VGTA) đề xuất cơ quan quản lý cần ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế điều tiết; chuẩn hóa các công cụ tài chính gắn với vàng; phát triển hạ tầng giao dịch, lưu ký, giám sát; đồng thời tăng cường truyền thông minh bạch nhằm củng cố niềm tin của người dân.

Vị lãnh đạo VGTA cũng đề xuất Nhà nước phát triển các sản phẩm tài chính bảo chứng vàng hấp dẫn, minh bạch và dễ giao dịch, chẳng hạn trái phiếu vàng hoặc chứng chỉ vàng số hóa được bảo đảm quy đổi ra vàng vật chất bất kỳ lúc nào. Khi người dân nhận thấy việc gửi hoặc chuyển hóa vàng mang lại lợi ích thực tế như lãi suất, tính thanh khoản cao và bảo vệ giá trị tài sản, nguồn vàng trong dân sẽ tự nguyện tham gia vào hệ thống kinh tế.

Triển khai sàn giao dịch vàng quốc gia

Liên quan đến sàn giao dịch vàng, lãnh đạo của VGTA khẳng định Việt Nam hiện đủ điều kiện về công nghệ và hạ tầng để xây dựng sàn giao dịch vàng hiện đại, song cần triển khai theo lộ trình thận trọng, bắt đầu từ khâu sản xuất và phân phối, sau đó mở rộng sang sản phẩm tài chính và phái sinh. WGC từng nói sẵn sàng hỗ trợ xây dựng khung pháp lý minh bạch cho hoạt động của sàn giao dịch vàng.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW, nhận định việc thành lập sàn giao dịch vàng tập trung là một hướng đi đúng và cần triển khai sớm nhất có thể. Bởi cơ chế này giúp tập trung hóa giao dịch, minh bạch hóa giá cả, truy xuất được nguồn gốc và dòng chảy của vàng, qua đó giảm mạnh tình trạng mua bán "chợ đen" và đầu cơ ngoài hệ thống.

Quy định pháp lý mới về kinh doanh vàng

Từ ngày 9/2/2026, Nghị định số 340/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng chính thức có hiệu lực. Nghị định này bổ sung nhiều quy định chặt chẽ liên quan đến hoạt động kinh doanh ngoại hối và vàng.

Điều 28 của nghị định quy định mức phạt tiền từ 300 triệu đến 400 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng miếng, bao gồm sản xuất, kinh doanh, mua bán vàng miếng khi không có giấy phép; xuất khẩu hoặc nhập khẩu vàng nguyên liệu, vàng miếng không có giấy phép; và các hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được cấp phép. Đáng chú ý, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu toàn bộ số vàng liên quan đến hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, luật sư Nguyễn Thanh Hà giải thích rằng hình thức xử phạt bổ sung tịch thu vàng chỉ áp dụng đối với các hành vi kinh doanh trái phép. Đối với các giao dịch mua bán, trao đổi nhỏ lẻ giữa người dân với nhau, nếu không mang tính chất kinh doanh thường xuyên và không vi phạm các quy định khác của pháp luật, thì về nguyên tắc không bị coi là kinh doanh vàng trái phép để áp dụng biện pháp tịch thu.

Kỳ vọng thu hẹp chênh lệch giá vàng

TS Nguyễn Duy Quang, Trưởng Ngành Kinh tế số, Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP HCM (UEF), cho rằng Nghị định 232/2025/NĐ-CP về quản lý thị trường vàng và lập sàn giao dịch vàng là động lực lớn để thị trường vàng vận hành hiện đại, minh bạch hơn. Khi quyền sản xuất, xuất nhập khẩu vàng miếng được mở rộng, nguồn cung dự báo sẽ dồi dào, giảm nguy cơ đầu cơ và thao túng giá.

Khoảng cách giá vàng trong nước so với thế giới lâu nay ở mức cao 15-20 triệu đồng/lượng chủ yếu do cơ chế độc quyền, hạn chế nhập khẩu và yếu tố tâm lý đầu cơ. Nếu thực thi triệt để yêu cầu giao dịch trên 20 triệu đồng qua ngân hàng, minh bạch hóa đơn điện tử và mở rộng quyền xuất nhập khẩu, khoảng cách giá vàng có thể thu hẹp về mức hợp lý hơn.

"Hiệu quả chính sách còn phụ thuộc vào năng lực thực thi, phối hợp liên ngành và phản ứng thị trường. Nếu niềm tin được củng cố, các rào cản hành chính, thuế phí được tháo gỡ và thị trường vận hành công bằng, giá vàng Việt Nam sẽ sát giá quốc tế hơn. Ngược lại, nếu còn điểm nghẽn, chênh lệch giá vẫn sẽ duy trì ở mức cao" - TS Nguyễn Duy Quang nhận định.