Bộ Xây dựng vừa đề xuất quyền sở hữu căn hộ chung cư sẽ chấm dứt khi công trình hết thời hạn sử dụng hoặc buộc phải phá dỡ. Đề xuất này nằm trong dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi, gồm 13 chương, 150 điều, cắt giảm 48 điều so với luật hiện hành. Tuy nhiên, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) đã phản đối, kiến nghị giữ cơ chế sở hữu không thời hạn như Luật Nhà ở 2023 và Luật Đất đai 2024.
Quy định mới về thời hạn sở hữu chung cư
Theo dự thảo, quyền sở hữu căn hộ được xác lập từ khi Nhà nước công nhận và chấm dứt khi công trình hết thời hạn sử dụng hoặc dù chưa hết niên hạn nhưng thuộc trường hợp buộc phải phá dỡ. Để xác định thời điểm chấm dứt, UBND cấp tỉnh sẽ tổ chức kiểm định chất lượng khi chung cư hết thời hạn khai thác hoặc xuống cấp nghiêm trọng. Dựa trên kết quả, cơ quan thẩm quyền có thể kéo dài thời hạn sử dụng nếu công trình còn an toàn.
Quyền lợi và nghĩa vụ của cư dân
Nếu các chủ sở hữu thống nhất cải tạo hoặc xây dựng lại, họ được tiếp tục sử dụng đất và góp kinh phí theo tỷ lệ diện tích. Trường hợp không thống nhất, quỹ đất được bàn giao cho Nhà nước chọn nhà đầu tư mới; chủ sở hữu được bồi thường giá trị quyền sử dụng đất tương ứng phần diện tích sử dụng chung. Nếu đất sau phá dỡ không còn quy hoạch xây dựng chung cư, chủ sở hữu cũng được bồi thường theo quy định. Dự thảo cũng yêu cầu người sở hữu căn hộ có trách nhiệm di dời, phá dỡ và thực hiện nghĩa vụ bồi thường, tái định cư.
Lý do và phản ứng trái chiều
Bộ Xây dựng cho rằng quy định mới giúp thay đổi nhận thức của người dân về căn hộ chung cư là tài sản tồn tại lâu dài, vĩnh viễn, thay vào đó nhìn nhận đây là công trình có thời hạn sử dụng nhất định. Tuy nhiên, HoREA đã có văn bản gửi Thủ tướng và các bộ ngành, đề nghị không quy định quyền sở hữu chấm dứt khi hết thời hạn sử dụng. Theo HoREA, việc này gây tâm lý bất an cho người dân và chưa bảo đảm tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật. Hiệp hội đề xuất giữ quyền sở hữu không xác định thời hạn, gắn với quyền sử dụng đất ổn định lâu dài, và chỉ áp dụng sở hữu có thời hạn khi các bên tự thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hoặc đối với nhà ở trên đất có thời hạn.
