TP.HCM Cần Luật Đô Thị Đặc Biệt Thay Thế Cơ Chế Thí Điểm 'Nhường Bước'
Từ năm 2017 đến nay, Quốc hội đã thông qua ba nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm Nghị quyết 54/2017, Nghị quyết 98/2023 và Nghị quyết 260/2025. Trong gần một thập kỷ, số lượng cơ chế, chính sách ngày càng mở rộng, nhưng thời gian điều chỉnh lại rút ngắn đáng kể. Tiến sĩ Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM, đánh giá các cơ chế đặc thù này chỉ giải quyết từng phần các điểm nghẽn, với phạm vi điều chỉnh hẹp và thời hạn áp dụng ngắn.
Trong bối cảnh TP.HCM đã phát triển thành siêu đô thị với hơn 14 triệu dân và quy mô GRDP vượt 120 tỉ USD, các cơ chế thí điểm không còn đáp ứng được yêu cầu quản trị và phát triển bền vững. Thành phố cần một khung pháp lý ổn định hơn để vận hành hiệu quả.
Giải Pháp Tình Thế Không Đủ Cho Siêu Đô Thị
Đồng quan điểm, đại biểu Lê Minh Đức, Phó trưởng ban Pháp chế HĐND TP.HCM, nhận định nghị quyết thí điểm dù mang tính đột phá nhưng bản chất vẫn là "giải pháp tình thế" và có thời hạn. TP.HCM cần một Luật Đô thị đặc biệt để chấm dứt tình trạng "luật khung, luật ống", tức là giải quyết triệt để sự chồng chéo giữa các luật chuyên ngành.
Thực tế cho thấy các nghị quyết đặc thù đôi khi vẫn phải "nhường bước" hoặc mất thời gian đối chiếu với luật gốc. "Một siêu đô thị như TP.HCM không thể vận hành dựa trên những cơ chế tạm thời 5 năm mà cần một hệ điều hành pháp lý ổn định để nhà đầu tư yên tâm và TP.HCM quy hoạch dài hạn 20 - 30 năm", ông Đức nhấn mạnh.
TP.HCM đang thực hiện các bước tổng kết, xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, trình Quốc hội khóa XVI tại kỳ họp thứ 2. Đây được xem là bước đi quan trọng để thoát khỏi sự phụ thuộc vào các cơ chế thí điểm.
Điểm Nghẽn Và Nhu Cầu Cấp Thiết
Theo Tiến sĩ Trần Quang Thắng, điểm nghẽn lớn hiện nay của TP.HCM tập trung ở ba lĩnh vực chính:
- Tài chính - ngân sách: Cần nguồn lực phát triển hạ tầng quy mô lớn như metro và các tuyến vành đai.
- Quy hoạch không gian phát triển: Mô hình đô thị đa trung tâm đòi hỏi cơ chế linh hoạt hơn so với quy định hiện hành.
- Mô hình quản trị đô thị: Cần phù hợp với cấu trúc của một siêu đô thị có nhiều trung tâm phát triển.
"Những vấn đề này chỉ có thể được tháo gỡ ở cấp luật, chứ không thể tiếp tục giải quyết bằng các cơ chế thí điểm ngắn hạn", ông Thắng khẳng định. Mục tiêu lớn nhất của Luật Đô thị đặc biệt là giúp TP.HCM vượt qua giới hạn của cơ chế thí điểm, từng bước vận hành như một siêu đô thị hiện đại.
Đề Xuất Mô Hình "Luật Khung - Chính Sách Mở"
Chuyên gia này đề xuất mô hình "luật khung - chính sách mở", cho phép linh hoạt trong thực thi nhưng vẫn giữ nguyên tắc chung của hệ thống pháp luật. Luật đô thị đặc biệt cũng có thể giúp TP.HCM trở thành nơi thử nghiệm các chính sách mới trước khi áp dụng rộng rãi cho cả nước theo quy trình đề xuất - thử nghiệm - đánh giá - nhân rộng.
"Khi có quyền tự chủ lớn hơn, TP.HCM sẽ thuận lợi thu hút nguồn vốn tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy hình thành trung tâm tài chính quốc tế. Từ đó, thành phố có thể phát huy vai trò đô thị dẫn dắt khu vực, trở thành nơi thử nghiệm các mô hình phát triển mới", Tiến sĩ Thắng phân tích thêm.
"Lá Chắn Pháp Lý" Cho Cán Bộ Thực Thi
Ông Lê Minh Đức chia sẻ tâm lý e ngại của cán bộ hiện nay phần lớn xuất phát từ sự xung đột, thiếu nhất quán giữa các quy định pháp luật. Vì vậy, khi có Luật Đô thị đặc biệt, thẩm quyền và trách nhiệm được phân định rạch ròi, cán bộ biết rõ mình được làm gì và không được làm gì.
"Luật sẽ là 'lá chắn pháp lý' cao nhất. Khi thực thi đúng quy định của Luật Đô thị đặc biệt, cán bộ có sự bảo đảm về mặt pháp lý, từ đó gỡ bỏ rào cản tâm lý, khơi thông sự năng động vốn có của bộ máy thành phố", ông Đức nhìn nhận.
Lãnh đạo Ban Pháp chế HĐND TP.HCM cho rằng cần trao quyền tự chủ, tự quyết cho TP.HCM để tạo hai cơ chế đột phá:
- Khung thể chế thử nghiệm: Cho phép TP.HCM ban hành các quy định tạm thời vượt khung đối với các lĩnh vực mới như kinh tế số, công nghệ cao.
- "Miễn trách nhiệm khi sáng tạo": Cán bộ thực hiện nhiệm vụ mới, khó, mang tính thử nghiệm vì lợi ích chung, đã thông qua quy trình tập thể và không có yếu tố vụ lợi, thì được miễn trách nhiệm kỷ luật, dân sự và hình sự nếu xảy ra rủi ro ngoài ý muốn.
Tiến Độ Xây Dựng Luật Đô Thị Đặc Biệt
Theo kế hoạch của Thành ủy TP.HCM, tiến độ xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được chia thành các giai đoạn cụ thể:
- Tháng 3.2026: Các đơn vị báo cáo tổng hợp, tham mưu dự thảo Kết quả thực hiện Nghị quyết 31 năm 2022 của Bộ Chính trị và dự thảo nghị quyết mới thay thế.
- Từ cuối tháng 3 đến tháng 4.2026: TP.HCM tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, sở ngành, nguyên lãnh đạo, các cơ quan Trung ương để hoàn thiện báo cáo tổng kết.
- Từ tháng 5 đến tháng 8.2026: Thực hiện các bước xây dựng dự án luật Đô thị đặc biệt theo quy định.
- Tháng 9.2026: Hoàn chỉnh dự thảo dự án luật, trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2.
Với lộ trình rõ ràng, TP.HCM đang nỗ lực để sớm có một khung pháp lý vững chắc, thay thế các cơ chế thí điểm tạm thời, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của một siêu đô thị hiện đại.
