Nhu cầu về nhà ở xã hội và nhà cho thuê tại TP.HCM đang rất lớn, với con số gần 1 triệu căn. Theo ông Võ Khắc Thái, Phó chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM, qua khảo sát sơ bộ, có khoảng 33.520 trường hợp công nhân, người lao động có nhu cầu tiếp cận nhà ở. Trong đó, 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê và 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua. Điều này cho thấy phần lớn người lao động không chỉ cần chỗ ở tạm thời mà mong muốn ổn định cuộc sống lâu dài, gắn bó với thành phố. Đây là tín hiệu cho thấy yêu cầu phát triển nhà ở cho công nhân cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển nguồn nhân lực lâu dài.
Thực tế, phần lớn công nhân, người lao động đang sống trong các khu nhà trọ diện tích nhỏ, điều kiện sinh hoạt hạn chế. Nhiều nơi chưa đảm bảo vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng, trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế và các thiết chế văn hóa. Nếu không giải quyết bài toán nhà ở một cách căn cơ, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, năng suất lao động, sự ổn định nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như của thành phố.
Nhu cầu nhà ở xã hội và nhà cho thuê rất lớn
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, cho biết đến năm 2030, nhu cầu về nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố là gần 1 triệu căn, nhưng hiện mới đáp ứng được gần 200.000 căn. Nhà lưu trú công nhân chỉ giải quyết được khoảng 25% nhu cầu, phần còn lại phải đi thuê trong những khu nhà trọ không an toàn. Ông Châu nhấn mạnh: "Nhu cầu nhà ở cho thuê cực kỳ lớn, nên giải quyết nhà cho thuê là đúng hướng". Tuy nhiên, để khuyến khích doanh nghiệp tham gia, cần miễn tiền sử dụng đất, miễn tiền thuê đất đối với diện tích đất do doanh nghiệp tự tạo lập trong cả vòng đời dự án. Đồng thời, khấu trừ thỏa đáng chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để tạo quỹ đất thực hiện dự án và chỉ nên quy định nộp 30% thuế suất VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp. Ngoài ra, dự án nhà ở cho thuê phải thực hiện trong thời hạn tối thiểu 20 năm mới được hưởng chính sách ưu đãi.
Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Khải Quốc Bình thông tin, thành phố hiện quản lý hơn 13.600 căn hộ, phòng cho thuê và khoảng 41.000 chỗ ở sinh viên. Tỷ lệ khai thác gần như tuyệt đối, cho thấy nhu cầu thực tế rất lớn và cấp thiết. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là bài toán tài chính khi đầu tư nhà ở cho thuê có thời gian thu hồi vốn dài, thường từ 20 đến 30 năm, trong khi doanh nghiệp phải tiếp cận vốn thương mại với lãi suất cao, chưa có gói tín dụng ưu đãi riêng. Cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai, hỗ trợ đầu tư hạ tầng còn hạn chế. Ngoài ra, quỹ đất phù hợp gần khu công nghiệp, khu vực tập trung việc làm còn thiếu, nhiều quỹ nhà tái định cư chưa sử dụng hiệu quả nhưng việc chuyển đổi công năng gặp vướng mắc pháp lý.
Giải pháp đột phá: "Luồng xanh" cho nhà cho thuê
Trước thực trạng trên, ông Khải Quốc Bình cho biết thành phố xác định triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh, quyết liệt và mang tính đột phá. Đầu tiên là rà soát toàn bộ quỹ đất công, quỹ đất do nhà nước quản lý để ưu tiên phát triển nhà ở xã hội và nhà cho thuê. Chuyển đổi các quỹ nhà tái định cư sử dụng chưa hiệu quả sang nhà ở cho thuê, khai thác các mặt bằng, trụ sở dôi dư; ưu tiên bố trí quỹ đất gần khu công nghiệp, tuyến giao thông công cộng và khu vực tập trung lao động. Thành phố sẽ mở rộng cơ chế hỗ trợ tài chính cho nhà đầu tư, nâng mức vay được hỗ trợ lãi suất từ 200 tỉ đồng lên 300 tỉ đồng mỗi dự án, với lãi suất ưu đãi trong vòng 7 năm. Hỗ trợ 100% kinh phí đầu tư hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi dự án, giảm giá thuê cho người lao động. Thành phố cũng đang nghiên cứu mô hình quỹ tiết kiệm nhà ở nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa lâu dài.
Cũng theo ông Bình, thành phố tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; thực hiện cơ chế "luồng xanh", "luồng ưu tiên"; xác định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý của từng cơ quan. Quan điểm của thành phố là vướng ở đâu thì xử lý ngay ở đó, khó khăn thuộc thẩm quyền cấp nào thì cấp đó chủ động giải quyết, không để kéo dài, không đùn đẩy trách nhiệm. Thành phố xác định phát triển nhà lưu trú công nhân không chỉ là nhiệm vụ về nhà ở mà còn là giải pháp giữ chân lực lượng lao động, ổn định sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho hay TP.HCM đang trình Quốc hội cơ chế đột phá về đô thị đặc biệt, hy vọng thành phố sẽ đưa nhà ở cho thuê vào nghị quyết, quy hoạch dành quỹ đất cho nhà ở xã hội và nhà cho thuê. Ngoài ra, thành phố cần thỏa thuận với chủ đầu tư nhà ở xã hội dành 10-20% làm nhà cho thuê; sử dụng ngân sách đầu tư phát triển nhà cho thuê. Ông Sinh gợi ý: "Hiện thành phố có 66 khu công nghiệp, nhu cầu lên đến hơn 900.000 căn nhà, nhưng nhà lưu trú không nhiều. Cần đẩy mạnh nhà cho thuê, nhà lưu trú ở các khu công nghiệp. Có chính sách thúc đẩy người dân tham gia xây dựng nhà ở cho thuê. Đặc biệt, nên rà soát tài sản công, nhà đất công, nhà tái định cư để trống chuyển đổi sang nhà cho thuê nhằm tránh lãng phí".
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhận định dù mới đáp ứng được gần 30% nhu cầu nhà ở xã hội và nhà cho thuê, nhưng đây là tín hiệu mừng khi có nhiều doanh nghiệp đăng ký tham gia chương trình và sẽ còn nhiều doanh nghiệp đăng ký. Do đó, TP.HCM đặt kỳ vọng sẽ hoàn thành sớm hơn chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về nhà ở cho thuê. Ông chỉ đạo đối với quỹ đất dành cho nhà ở xã hội và nhà cho thuê mà doanh nghiệp tự tạo và quỹ đất của nhà nước cần phải tạo "luồng xanh" thủ tục. Thành phố sẽ tạo điều kiện điều chỉnh quy hoạch chuyển từ đất nông nghiệp, đất sản xuất kinh doanh, đất nhà xưởng di dời sang làm nhà ở xã hội, nhà cho thuê. Thành phố cũng sẽ bố trí quỹ đất trong tổng thể quy hoạch để làm nhà ở xã hội và nhà cho thuê.
"Làm nhà ở xã hội, nhà cho thuê biên lợi nhuận chỉ 10%. Do đó, trung ương cần có chính sách miễn giảm tiền sử dụng đất trong một chu kỳ nhất định cho nhà ở cho thuê, miễn giảm lãi suất để kéo nguồn lực tư nhân vì vốn ngân sách đầu tư công chưa đủ. Đồng thời, sớm ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn nhà ở cho thuê để người dân tham gia", Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được phát biểu.
