Trong dự án luật Phát triển đô thị trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đề xuất cho TP.HCM linh hoạt chuyển đổi giữa nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân. Đây là một trong những cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch và phát triển đô thị tại thành phố lớn nhất cả nước.
Nội dung chính của đề xuất
Theo tờ trình của Chính phủ, TP.HCM có thể được quyền giao, cho thuê và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất làm dự án nhà ở xã hội, nhà cho thuê theo quy hoạch mà không phải chấp thuận chủ trương đầu tư. Thành phố cũng được tự quyết việc chuyển đổi qua lại giữa các loại hình nhà ở – bao gồm nhà ở xã hội, nhà tái định cư và nhà ở thương mại – cũng như thay đổi công năng nhà thuộc tài sản công để phù hợp với yêu cầu thực tế.
Cơ chế chỉ định chủ đầu tư và ưu đãi cho người dân
Đề xuất cũng cho phép TP.HCM chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà cho thuê, nhà lưu trú công nhân xây dựng trên quỹ đất do Nhà nước quản lý hoặc các loại đất khác phù hợp quy hoạch. Đối với các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, họ có thể được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không cần qua bốc thăm, đồng thời không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở và thu nhập. Những người bị thu hồi đất được bố trí tái định cư bằng nhà ở xã hội trên địa bàn còn có thể được phép bán lại nhà theo cơ chế thị trường ngay sau khi thanh toán hết tiền.
Giải quyết tình trạng nhà tái định cư bỏ hoang
Cơ chế này được kỳ vọng sẽ giúp TP.HCM tận dụng được quỹ nhà tái định cư bỏ hoang nhiều năm qua, vốn là một lãng phí lớn về tài sản công. Theo cơ quan soạn thảo luật Phát triển đô thị, việc phát triển nhà ở xã hội, cải tạo chung cư cũ và di dời nhà ven kênh rạch tại các đô thị lớn đang chậm do thiếu cơ chế phù hợp. Đặc biệt, các chính sách ưu đãi cho phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng), nhà ở xã hội hay nhà cho thuê còn thiếu và chưa đồng bộ.
Bổ sung ưu đãi đầu tư và xây dựng
Bên cạnh cơ chế chuyển đổi linh hoạt, dự án luật cũng bổ sung một loạt ưu đãi về đầu tư, xây dựng, bảo trì và vận hành nhằm phát triển nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân, nhà công vụ cùng các phân khúc nhà ở chính sách khác. Những ưu đãi này nhằm thu hút nguồn lực xã hội tham gia vào thị trường nhà ở giá rẻ, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.
Mục tiêu tổng thể của dự án luật
Tờ trình tóm tắt dự án luật Phát triển đô thị nêu rõ, luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển TP.HCM, các đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Việc ban hành luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng, nhất là Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới.
Kế thừa và phát huy các cơ chế đặc thù
Luật kế thừa và luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được quy định tại các nghị quyết có liên quan của Quốc hội và đã được thực tiễn kiểm nghiệm. TP.HCM và các đô thị lớn hiện còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, quản trị và liên kết vùng. Do đó, một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh được xem là cần thiết để tạo động lực phát triển mới. Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Phạm vi điều chỉnh và tính chủ động cho địa phương
Theo tinh thần dự thảo, luật chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm các cơ chế mới. Điều này giúp các thành phố lớn như TP.HCM linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh quy hoạch nhà ở, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người dân và thị trường.
