Phó Thủ Tướng Chỉ Đạo Thí Điểm Cơ Chế Đặc Thù Thuê Lãnh Đạo Doanh Nghiệp Nhà Nước
Tại cuộc họp gần đây về xây dựng dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã nhấn mạnh sự cần thiết phải thiết kế một điều khoản riêng biệt cho việc thí điểm cơ chế đặc thù trong thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc và tổng giám đốc tại một số doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, cơ chế này có thể không áp dụng một cách cứng nhắc các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên, hay thời gian giữ chức vụ như quy định chung, miễn là ứng viên được lựa chọn sở hữu năng lực quản trị vượt trội, có thành tích và sản phẩm cụ thể đã được chứng minh.
Chuyên Gia Đánh Giá Cao Chủ Trương Đổi Mới
Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI và Trọng tài viên tại Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), đã bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với chủ trương này. Ông cho rằng việc thuê, tuyển dụng đặc thù giám đốc, tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước là một bước đi tuyệt vời, giúp lựa chọn được những người thực sự giỏi và phù hợp. "Hiện nay, các doanh nghiệp tư nhân đã áp dụng rộng rãi cơ chế thuê mướn linh hoạt. Điển hình như trong lĩnh vực ngân hàng, nhiều đơn vị không ngần ngại thuê cả chuyên gia nước ngoài cho các vị trí chủ chốt, mang lại hiệu quả đáng kể", luật sư Đức chia sẻ.
Chuyển Đổi Từ Hình Thức Sang Kết Quả Thực Chất
Thạc sĩ Antoine Goupille, giảng viên ngành quản trị tại Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, nhận định rằng cơ chế thí điểm này đánh dấu một bước chuyển quan trọng từ cách làm thiên về hình thức sang tập trung vào kết quả thực chất. Điều này phát đi tín hiệu rõ ràng về sự kết thúc của tư duy quản lý mang nặng tính hành chính trong khu vực doanh nghiệp nhà nước. Tuyển dụng công khai được xem là phương pháp duy nhất để tiếp cận đội ngũ nhân sự xuất sắc hàng đầu trong và ngoài nước, từ đó đưa tinh thần quản trị theo chuẩn mực quốc tế vào khu vực nhà nước.
Ông Goupille nhấn mạnh: "Cách làm này thay đổi căn bản cơ chế đãi ngộ, chuyển từ trả lương theo thâm niên sang dựa trên kết quả cụ thể. Các chỉ số hiệu quả (KPI) sẽ trở thành thước đo duy nhất, giúp tài sản nhà nước vận hành sát với thực tiễn thị trường. Đây cũng là cam kết công khai nhằm loại bỏ bóng dáng của quan hệ thân hữu trong bổ nhiệm nhân sự nhà nước. Cơ chế trọng dụng năng lực chính là hàng rào bảo vệ hiệu quả nhất cho quản trị".
Trao Quyền Thực Chất Cho Hội Đồng Quản Trị
Theo ông Antoine Goupille, trên thế giới, các khu vực doanh nghiệp nhà nước thành công thường vận hành theo mô hình "nhà nước với vai trò chủ sở hữu", trong đó Chính phủ đóng vai trò nhà đầu tư chuyên nghiệp, không can thiệp vào điều hành hằng ngày mà tập trung vào hiệu quả vốn. Để triển khai cơ chế thí điểm này tại Việt Nam, cần trao quyền thực chất cho hội đồng quản trị doanh nghiệp nhà nước, xây dựng cơ chế phân quyền đi kèm trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt. CEO phải được trao quyền tương đương với lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân, nhưng hệ thống giám sát phải chính xác, rõ ràng và dựa trên kết quả.
Ông giải thích thêm: "Để thu hút CEO đẳng cấp quốc tế, hệ thống cần tạo vùng an toàn cho các quyết định rủi ro được thực hiện một cách thiện chí; không thể đòi hỏi hiệu suất khu vực tư nhân nếu vẫn duy trì tâm lý e ngại rủi ro của khu vực công. Ở khía cạnh trách nhiệm, công cụ quan trọng nhất là hợp đồng hiệu quả ràng buộc, gắn với các chỉ số tài chính và chiến lược không thể thương lượng. Nếu không đạt mục tiêu, hợp đồng sẽ chấm dứt theo cơ chế đã thỏa thuận, không cần can thiệp hành chính phức tạp".
Chú Trọng Hợp Đồng Và Phát Triển Bền Vững
Luật sư Trương Thanh Đức cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp đồng thuê mướn trong kinh doanh, đồng thời đảm bảo sự phù hợp của đôi bên. Ông cho rằng khi đánh giá hiệu quả của việc thuê, tuyển dụng lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước, không nên chỉ nhìn vào lợi nhuận ngắn hạn, mà cần hướng tới phát triển bền vững và tăng trưởng lâu dài. Thời hạn thí điểm thuê ít nhất nên là 3 năm trở lên, với các tiêu chí trong hợp đồng phải rõ ràng, sòng phẳng, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp, đồng thời vạch ra lộ trình KPI cụ thể.
Về vấn đề lương thưởng, ông Đức đề xuất: "Thay vì giới hạn lương tối đa ở mức 30 triệu đồng hay 50 triệu đồng mỗi tháng, hoàn toàn có thể đặt ra các tiêu chí hiệu quả cụ thể đi kèm lương. Ví dụ, lương của giám đốc, tổng giám đốc doanh nghiệp nhà nước được thuê có thể lên tới 500 triệu đồng, thậm chí cả tỉ đồng mỗi tháng khi họ mang lại lợi ích thực sự cho doanh nghiệp".
Thận Trọng Trong Quá Trình Thí Điểm
Tuy nhiên, ông Đức cũng lưu ý rằng mọi sự đổi mới cần được thực hiện từng bước, tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành và không thể đốt cháy giai đoạn. Trong quá trình thí điểm, cần liên tục đánh giá và nếu cần thiết, phải sửa đổi các quy định, chính sách cho phù hợp, kể cả việc sửa đổi pháp luật về doanh nghiệp, kế toán, và quản lý đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. "Điều này đảm bảo rằng cơ chế mới không chỉ mang tính đột phá mà còn bền vững và hiệu quả trong dài hạn", ông kết luận.
