Dự thảo quyết định của UBND TP.HCM về thời gian và phạm vi hoạt động của phương tiện vận chuyển hàng hóa đang gây lo ngại lớn cho doanh nghiệp và chuyên gia kinh tế. Quy định mới dự kiến lập vành đai hạn chế gồm các đường Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Lê Khả Phiêu, Nguyễn Văn Linh, đường dẫn cầu Phú Mỹ, cầu Phú Mỹ, Võ Chí Công, Đồng Văn Cống, Mai Chí Thọ, Võ Nguyên Giáp và Xa lộ Hà Nội. Bên trong vành đai, xe tải nhẹ dưới 1 tấn bị cấm vào giờ cao điểm sáng 6-9h và chiều 16-20h. Đặc biệt, xe tải nặng trên 1 tấn sẽ bị cấm từ 6-22h, thay vì chỉ cấm giờ cao điểm như hiện nay. Ngưỡng kiểm soát cũng giảm từ 2,5 tấn xuống 1 tấn.
Doanh nghiệp logistics lo lắng
Anh N.T, đại diện logistics hãng gạo A An, cho biết việc duy trì xe dưới 2 tấn là tối ưu để đảm bảo hàng tồn kho và giao hàng linh hoạt. Với giờ làm việc của siêu thị từ 6h, nếu cấm xe từ 6-22h, việc tiếp ứng hàng hóa gần như bế tắc. Một túi gạo 5kg, bao lớn 40kg, xe dưới 1 tấn chỉ chở được 23 bao, quá ít cho chuyến giao nội đô. Hãng lớn như A An cần vài tấn mỗi ngày cho một điểm bán, buộc phải chạy 3-4 vòng hoặc thuê thêm xe, làm tăng số phương tiện, áp lực giao thông và chi phí logistics. "Thay vì 1 chuyến xe 2 tấn, giờ phải 2 đầu xe, 2 tài xế, gấp đôi xăng dầu và diện tích chiếm dụng. Xe van bị xếp vào xe tải nên nhiều siêu thị không giao được hàng giờ hành chính. Siết thêm nữa, doanh nghiệp không biết giao hàng vào giờ nào", anh N.T lo ngại.
Ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế
Ông Trần Anh Tùng, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM, nhận định hạn chế xe tải giờ cao điểm có cơ sở, nhưng cấm gần như cả ngày sẽ tác động trực tiếp đến chi phí vận hành nền kinh tế đô thị. TP.HCM là trung tâm logistics lớn nhất cả nước, mỗi ngày lưu chuyển hàng chục nghìn tấn hàng. Nếu vận chuyển bị bó hẹp vào ban đêm, doanh nghiệp phải tăng xe trung chuyển, nhân sự, kho bãi, làm tăng chi phí nhiên liệu, nhân công, khấu hao. Một doanh nghiệp bán lẻ thực phẩm từ 10 xe tải lớn có thể phải dùng 20-25 xe nhỏ, chi phí tăng 15-20%. Với thương mại điện tử và thực phẩm tươi sống, thời gian giao hàng kéo dài làm tăng tỷ lệ hư hao. Dồn xe tải vào ban đêm cũng gây áp lực mới lên hạ tầng, nguy cơ tai nạn và tiếng ồn.
"Bài toán ùn tắc có thể giảm cục bộ nhưng đổi lại chuỗi chi phí mới lan rộng, cuối cùng cộng vào giá bán hàng hóa, tăng áp lực lạm phát và giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Chi phí logistics Việt Nam đã ở mức 16-17% GDP, cao hơn nhiều so với 8-10% của các nước phát triển. Chỉ cần chi phí vận tải nội đô tăng 10%, giá thành nhiều mặt hàng có thể tăng 1-3%", ông Tùng phân tích.
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM, cho rằng cần tính toán kỹ việc siết giờ hoạt động của xe chở hàng vì xe tải thường chở hàng thiết yếu, thực phẩm hàng ngày. Khi chi phí logistics tăng, giá cả leo thang, nguy cơ lạm phát, đi ngược chủ trương của Chính phủ. Một chính sách vi mô của thành phố có thể ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Giải pháp từ chuyên gia
TS Phạm Viết Thuận đề xuất cần thống nhất quy chuẩn xe chở hàng, không chỉ dựa vào trọng lượng vì có loại xe trên 1 tấn thùng dài 6m, loại chỉ 3,6m. Cần tính toán hạn chế trong tổng thể bài toán đô thị, kinh tế, đảm bảo bãi trung chuyển cho doanh nghiệp đổi xe, hạ tải trọng tại vành đai, và hệ thống đường vành đai đáp ứng nhu cầu giao vận liên tỉnh.
Ông Trần Anh Tùng hiến kế: Thành phố nên phân vùng giao thông theo mức độ ùn tắc thay vì áp chung cho toàn nội đô, ưu tiên xe tải sạch, xe điện hoặc xe tải có đăng ký tuyến cố định. Đồng thời, phát triển nhanh các trung tâm logistics vệ tinh quanh vành đai, nơi hàng hóa được gom và phân phối lại bằng phương tiện nhỏ phù hợp đô thị. Mô hình này đã được Tokyo, Seoul áp dụng để giảm áp lực nội đô nhưng duy trì dòng chảy thương mại. Ngoài ra, kết hợp hạ tầng giao thông với công nghệ điều phối thời gian thực, như cấp quota lưu thông điện tử theo giờ hoặc tuyến. "Logistics là mạch máu kinh tế của thành phố. Nếu chỉ ưu tiên giảm ùn tắc trước mắt mà làm chi phí lưu thông hàng hóa tăng mạnh, thì tăng trưởng thương mại, tiêu dùng và sức cạnh tranh đô thị sẽ bị ảnh hưởng trong dài hạn", ông Tùng nhấn mạnh.
