Quốc hội thảo luận về giá nhà cao và dòng tín dụng chảy sai hướng
Sáng ngày 21 tháng 4, Quốc hội tiếp tục phiên thảo luận về các vấn đề kinh tế - xã hội, trong đó nổi bật là mối lo ngại về giá nhà đất đang ở mức cao và tình trạng tín dụng ngân hàng chảy sai hướng. Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đã dành toàn bộ thời gian phát biểu để phân tích hai vấn đề này, đồng thời đưa ra đề xuất cụ thể nhằm điều chỉnh thị trường.
Đề xuất phí lũy tiến với nhà đất thứ hai không sử dụng
Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, đầu tư tư nhân tại Việt Nam hiện phụ thuộc tới khoảng 80% vào nguồn tín dụng từ ngân hàng. Tuy nhiên, lãi suất cho vay cao khiến chỉ những ngành có lợi nhuận lớn hoặc hoạt động đầu cơ tài sản mới có khả năng tiếp cận, dẫn đến nhiều hệ lụy đáng quan ngại.
"Phần lớn tín dụng đang đổ vào bất động sản với mục đích đầu cơ. Giá nhà tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh hiện cao gấp 25 đến 30 lần thu nhập bình quân hàng năm của người dân", ông nhấn mạnh. Ông cũng chỉ ra rằng, theo thông lệ quốc tế, tỷ lệ lành mạnh chỉ nên dao động trong khoảng 4 đến 6 lần. Với mức giá nhà đất hiện tại, "người trẻ phải lao động cật lực suốt 30 năm cũng khó lòng mua nổi một căn nhà, trong khi người thừa kế đất đai lại dễ dàng sở hữu tài sản".
Đại biểu Lê Hoàng Anh còn dẫn chứng từ các bài học kinh nghiệm quốc tế, như Nhật Bản năm 1991, Mỹ năm 2008 và Trung Quốc hiện nay, "đều bắt nguồn từ tình trạng đầu cơ bất động sản được nuôi dưỡng bởi nguồn tín dụng ngân hàng dồi dào".
Từ số liệu về dư nợ tín dụng của toàn bộ 35 ngân hàng thương mại do Thư viện Quốc hội cung cấp, ông Lê Hoàng Anh bày tỏ sự "đặc biệt lo lắng". Cụ thể, dư nợ tín dụng bất động sản đã tăng 132% trong vòng 4 năm, từ 1,955 triệu tỷ đồng năm 2021 lên 4.541 triệu tỷ đồng năm 2025, tốc độ tăng gấp 2,4 lần so với lĩnh vực công nghiệp.
Năm 2025, tín dụng bất động sản lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông lâm thủy sản. "Trong khi đó, bất động sản không tạo ra giá trị xuất khẩu, cũng không tạo việc làm bền vững cho nền kinh tế", ông cảnh báo. Riêng lĩnh vực bất động sản và xây dựng đã chiếm tới 27,4% tổng tín dụng của toàn hệ thống ngân hàng.
Đáng chú ý, trong giai đoạn 2024-2025, tín dụng bất động sản tăng đột biến 37,6%, trong khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4%. Trước thực trạng này, đại biểu đề nghị Chính phủ cần kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng các công cụ thị trường, tránh sử dụng biện pháp mệnh lệnh hành chính.
Theo đại biểu đoàn Gia Lai, cần áp dụng chính sách dự trữ bắt buộc phân biệt theo từng lĩnh vực để chuyển hướng tín dụng sang sản xuất và công nghệ. Đồng thời, cần thực hiện ngay việc thu phí sử dụng đất dựa trên hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng thực tế.
Trước mắt, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị Quốc hội đưa vào luật Thủ đô thông qua tại kỳ họp này và cuối năm đưa vào luật Đô thị đặc biệt áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh các quy định cụ thể:
- Đất dự án chậm triển khai quá 24 tháng phải chịu mức phí tăng dần theo thời gian.
- Nhà đất thứ hai trở lên không đưa vào sử dụng hoặc cho thuê phải áp dụng mức phí lũy tiến phù hợp.
Toàn bộ nguồn thu từ các khoản phí này sẽ được đưa vào Quỹ nhà ở xã hội, phục vụ tái thiết chung cư cũ và xây dựng hạ tầng đô thị thiết yếu. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ "đánh trúng vào động cơ đầu cơ, buộc đất đai quay về giá trị sử dụng thực, tạo không gian cho tăng trưởng kinh tế thực chất".
Doanh nghiệp sản xuất còn chiếm tỷ trọng thấp
Cũng trong phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh) chỉ rõ các bất cập trong vấn đề phân bổ vốn. Ông cho rằng cần tái cấu trúc cơ chế dẫn vốn của nền kinh tế để dòng vốn đi đúng địa chỉ, đáp ứng đúng nhu cầu và phục vụ trực tiếp các động lực tăng trưởng then chốt.
Trong bối cảnh công nghệ và năng suất chưa thể bứt phá ngay trong ngắn hạn, vốn đầu tư vẫn là trụ cột chính của tăng trưởng kinh tế. "Vấn đề hiện nay không phải là thiếu vốn mà là cách dòng vốn đang được phân bổ và sử dụng. Hệ thống tài chính đang đối mặt với một nghịch lý kép khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới 146% nhưng nền kinh tế vẫn thiếu vốn trung và dài hạn", ông phân tích.
Nguyên nhân cốt lõi theo đại biểu là sự lệch pha về kỳ hạn, do nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn từ hệ thống ngân hàng để tài trợ cho các nhu cầu dài hạn. Việc "lấy ngắn nuôi dài" không chỉ tạo áp lực cho thanh khoản mà còn khiến dòng vốn không chảy vào khu vực tạo giá trị gia tăng cao, khiến hệ số ICOR của Việt Nam duy trì ở mức cao. Điều này buộc chúng ta phải bỏ ra nhiều vốn hơn để đạt được cùng một mức tăng trưởng.
Ông Nguyễn Như So cũng nêu rõ một nghịch lý đáng quan tâm: hơn 50% doanh thu của 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất đến từ lĩnh vực tài chính và bất động sản, trong khi công nghiệp chế tạo - nền tảng tạo năng lực cạnh tranh - chỉ chiếm khoảng 10%.
Đại biểu đề xuất cần tăng cường minh bạch trong phân bổ vốn, để mỗi đồng vốn ngân sách có thể kéo theo nhiều đồng vốn xã hội. Đồng thời, cần hình thành cơ chế lựa chọn và nuôi dưỡng các doanh nghiệp "đầu tàu" trong các ngành then chốt, nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.
