Vùng Đông Nam Bộ, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đang chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa và dịch vụ hiện đại. Tỷ trọng khu vực nông nghiệp trong GRDP của vùng hiện thấp nhất so với các vùng khác, giảm từ 4,64% năm 2020 xuống còn khoảng 4,1% năm 2025. Trong khi đó, khu vực dịch vụ tăng tỷ trọng từ 43,8% lên hơn 45% trong cùng giai đoạn, khẳng định vai trò là khu vực kinh tế chủ lực.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tích cực
Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng chính, thu hút đầu tư mạnh từ FDI và doanh nghiệp tư nhân. Khu vực dịch vụ nổi lên như một lực kéo mới, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và số hóa diễn ra nhanh chóng. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tường Anh (Trường Đại học Ngoại thương), cơ cấu kinh tế vùng đang chuyển dịch nhanh theo hướng công nghiệp-xây dựng và dịch vụ. Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu với tỷ trọng dịch vụ tăng từ 47,7% (2021) lên 50,62% (2025). Trong khi đó, Đồng Nai và Tây Ninh lại chuyển dịch mạnh về công nghiệp-xây dựng, chủ yếu là công nghiệp chế biến, chế tạo, phản ánh sự dịch chuyển sản xuất trong vùng.
Định hướng phát triển tương lai
Để tận dụng xu hướng này, vùng cần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cấp hạ tầng logistics, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các chuyên gia cho rằng Đông Nam Bộ đang đi đầu trong các ngành công nghiệp mới của Cách mạng công nghiệp 4.0. Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp vi mạch bán dẫn hàng đầu khu vực, với chiến lược phát triển ngành bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 9.000 kỹ sư trình độ cao cho ngành chip, hình thành ít nhất một trung tâm nghiên cứu và phát triển chuẩn quốc tế về bán dẫn và công nghệ số cốt lõi như AI, IoT, Big Data. Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút các tập đoàn lớn như Intel, Samsung, Nidec, trở thành hạt nhân cho công nghiệp điện tử-vi mạch.
Hạ tầng và cơ chế đột phá
Sau hợp nhất, vùng có nhiều yếu tố thuận lợi mới, đặc biệt là hệ thống giao thông đường bộ cao tốc kết nối vùng, các tuyến đường sắt đô thị, Cảng hàng không quốc tế Long Thành (Đồng Nai), Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các cơ chế, chính sách đặc thù. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tường Anh nhấn mạnh: để tạo động lực tăng trưởng hai con số, vùng cần cơ cấu lại kinh tế theo hướng hiện đại, lấy công nghiệp công nghệ cao và dịch vụ chất lượng cao làm chủ đạo, song song với phát triển nông nghiệp hiệu quả cao và bền vững. Cụ thể, phát triển công nghiệp xanh, công nghệ cao, chuyển nhanh các ngành sử dụng nhiều tài nguyên, giá trị gia tăng thấp sang các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường. Ưu tiên phát triển các ngành mũi nhọn như cơ khí chế tạo, công nghiệp hóa dầu và sản phẩm hóa dầu hạ nguồn, chế biến hóa chất, điện tử-viễn thông, sản xuất rô-bốt, thiết bị tự động hóa, công nghiệp phần mềm, sản phẩm số, an ninh mạng, dược phẩm, sinh phẩm, vật liệu mới.
Phát triển dịch vụ chất lượng cao
Về dịch vụ, các địa phương trong vùng cần phát triển mạnh các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao, chất lượng cao, xứng tầm trung tâm dịch vụ hàng đầu quốc gia. Trọng tâm là tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, logistics, thương mại điện tử, công nghệ thông tin-truyền thông, giáo dục, y tế chất lượng cao, du lịch và dịch vụ sáng tạo. Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh thành trung tâm tài chính khu vực và quốc tế, hình thành sàn giao dịch tài chính quốc tế, thu hút các định chế tài chính lớn đặt trụ sở. Phát triển mạnh logistics thông qua nâng cấp cụm cảng Cái Mép-Thị Vải thành trung tâm logistics đẳng cấp thế giới; xây dựng trung tâm phân phối, cảng cạn, dịch vụ hải quan hiện đại tại cảng Cái Mép và các cảng khác trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Nguyễn Hoài Chung, Hiệp hội Logistics Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng để hiện thực hóa tầm nhìn đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics toàn cầu, cần triển khai đồng bộ các giải pháp và tầm nhìn dài hạn. Hạ tầng giao thông là mạch máu của nền kinh tế, nhưng mới chỉ là điều kiện cần. Để tạo sức cạnh tranh vượt trội, cần xây dựng hệ sinh thái logistics năng động, chuyên môn hóa cao với cơ chế, chính sách đột phá.
