Tuyến đường sắt liên vận quốc tế Việt Nam – Trung Quốc qua cửa khẩu Lào Cai – Hà Khẩu đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong giao lưu kinh tế, thương mại và hữu nghị giữa nhân dân hai nước. Tổng giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu qua Cửa khẩu quốc tế Ga Lào Cai trong các năm gần đây có sự biến động: năm 2020 đạt 334,567 triệu USD, năm 2021 đạt 490,28 triệu USD, năm 2022 đạt 872,06 triệu USD, năm 2023 đạt 377,56 triệu USD, năm 2024 đạt 374,99 triệu USD và năm 2025 đạt 439,66 triệu USD. Hiện nay, trung bình mỗi ngày có khoảng 3-4 chuyến tàu xuất/nhập cảnh qua cửa khẩu này.
Khó khăn về chi phí logistics và giá cước
Để tháo gỡ điểm nghẽn về chi phí logistics, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp và thúc đẩy kinh tế cửa khẩu, Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai đã kiến nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty cổ phần Vận tải đường sắt nghiên cứu, rà soát toàn diện cơ cấu giá cước cùng các khoản phụ thu đang áp dụng đối với hoạt động vận tải hàng hóa liên vận quốc tế từ ga Lào Cai đến ga Lào Cai biên giới và ngược lại. Tỉnh đề nghị sớm xem xét điều chỉnh giảm giá cước vận chuyển hàng hóa cho phù hợp với thực tế và biến động của các yếu tố cấu thành giá cước, đặc biệt là giá nhiên liệu. Đồng thời, tỉnh cũng đề xuất tách riêng phần giá cước chặng nội vùng nêu trên với các chặng tuyến khác trong thông báo điều chỉnh giá cước lần tiếp theo để bảo đảm tính minh bạch.
Giá cước chặng ngắn nhưng cao bất hợp lý
Thực tế, mức giá cước vận chuyển hàng hóa từ ga Lào Cai đến ga Lào Cai biên giới và ngược lại có cự ly rất ngắn, chỉ khoảng 2,5-3,5 km, chủ yếu phục vụ trung chuyển, sang tải và kết nối hàng hóa liên vận quốc tế trong khu vực cửa khẩu. Tuy nhiên, mức cước hiện tại lại được áp dụng từ khoảng 90.000 đến 101.000 đồng/tấn. Trong khi đó, tuyến vận tải đường sắt từ khu vực Cảng Hải Phòng đến Ga Lào Cai dài khoảng 350-390 km, gấp khoảng 100 lần cự ly chặng nội vùng, nhưng mức cước chỉ cao hơn khoảng 15.000-16.000 đồng/tấn. Bên cạnh đó, giá nhiên liệu dầu diesel 0,05S-II - yếu tố đầu vào quan trọng cấu thành giá cước vận tải đường sắt - đã giảm nhưng đến nay giá cước vẫn chưa được điều chỉnh tương ứng.
Tác động đến doanh nghiệp và kinh tế cửa khẩu
Theo đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai, thực trạng này đang gây khó khăn rất lớn cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics và vận tải, đặc biệt đối với các mặt hàng có khối lượng lớn, giá trị gia tăng thấp như lưu huỳnh, phân bón, nông sản, quặng... Điều này làm giảm tính cạnh tranh của vận tải đường sắt so với các phương thức vận tải khác và ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu thu hút nguồn hàng xuất nhập khẩu thông quan qua tuyến đường sắt liên vận quốc tế trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Sản lượng hàng hóa sụt giảm mạnh
Năm 2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam định hướng vận tải liên vận quốc tế là một trong ba mũi nhọn phát triển vận tải, đặt mục tiêu tăng trưởng sản lượng hơn 20% so với năm 2025. Tuy nhiên, theo số liệu của cơ quan Hải quan, năm 2025 tổng khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu và các loại hình vận chuyển qua cửa khẩu đạt 307.178 tấn, giảm khoảng 20% so với cùng kỳ năm 2024. Trong 5 tháng đầu năm 2026, sản lượng tiếp tục giảm khoảng 50% so với cùng kỳ năm 2025. “Xu hướng suy giảm này cho thấy sức cạnh tranh của tuyến vận tải đường sắt liên vận quốc tế qua cửa khẩu Lào Cai đang bị ảnh hưởng đáng kể, trong đó mức giá cước vận chuyển hàng hóa chặng nội vùng được nhận định là một trong những nguyên nhân chủ yếu”, đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai đánh giá.
Đề xuất giải pháp và kiến nghị
Tỉnh Lào Cai đề xuất Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty cổ phần Vận tải Đường sắt phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu hoạt động trên địa bàn tỉnh để xây dựng phương án vận chuyển phù hợp, phát huy hiệu quả tuyến vận tải đường sắt liên vận quốc tế qua cửa khẩu Lào Cai. Tỉnh cũng kiến nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty cổ phần Vận tải Đường sắt thường xuyên phối hợp, trao đổi thông tin với Ủy ban Nhân dân tỉnh Lào Cai và các sở, ngành liên quan về hoạt động vận tải đường sắt trên địa bàn để kịp thời giải quyết các vướng mắc phát sinh.
Trong quá trình theo dõi thực tế, nếu tiếp tục phát sinh biến động lớn về giá cước, phụ thu vận chuyển bằng đường sắt ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động logistics, xuất nhập khẩu và phát triển kinh tế cửa khẩu trên địa bàn tỉnh, tỉnh Lào Cai đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu, tổng hợp, phối hợp với Bộ Tài chính báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, đề xuất bổ sung dịch vụ vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt vào danh mục hàng hóa, dịch vụ thực hiện kê khai giá theo quy định tại Luật Giá nhằm tăng cường công tác quản lý Nhà nước về giá đối với lĩnh vực này khi cần thiết.
