Khu Công Nghiệp Nhân Cơ 2: Kỳ Vọng Lớn, Triển Khai Chậm Và Nỗi Niềm Người Dân
Kỳ vọng về một trung tâm công nghiệp phụ trợ và chế biến sâu cho ngành nhôm với quy mô hơn 400 ha tại Khu Công Nghiệp Nhân Cơ 2 đến nay vẫn dang dở. Thay vì những nhà máy hiện đại, khu vực này hiện là những con đường đất lầy lội, vườn cây xuống cấp và nỗi thấp thỏm kéo dài của hàng trăm hộ dân nằm trong vùng dự án.
Quy Hoạch Lớn Nhưng Tiến Độ Ì Ạch
Khu Công Nghiệp Nhân Cơ 2 được phê duyệt quy hoạch từ đầu năm 2019, với diện tích hơn 400 ha. Đến tháng 9/2020, dự án chính thức được bổ sung vào quy hoạch phát triển các khu công nghiệp quốc gia. Theo định hướng, đây sẽ là hạt nhân thúc đẩy chuỗi giá trị ngành nhôm, thu hút đầu tư vào khai thác, chế biến bô-xít và các sản phẩm sau nhôm, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động và đóng góp nguồn thu đáng kể cho ngân sách địa phương.
Tuy nhiên, sau hơn 5 năm, khu vực quy hoạch vẫn chưa triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng. Những "nút thắt" về pháp lý, quy hoạch chồng lấn và hạ tầng tái định cư chưa hoàn thiện đã khiến dự án rơi vào tình trạng "giậm chân tại chỗ".
Cuộc Sống Bị "Treo" Của Người Dân
Tại thôn 12, nơi có nhiều diện tích đất nằm trong vùng dự án, cuộc sống của người dân đang bị "treo" theo quy hoạch. Ông Nguyễn Hữu Nhạc, một hộ dân sinh sống tại đây từ cuối những năm 1990, trăn trở: "Chúng tôi sống ở đây gần 30 năm, đất đai canh tác ổn định. Nhưng từ khi có quy hoạch khu công nghiệp, bà con ai cũng trong tâm thế chờ đợi. Muốn đầu tư lớn cũng không dám, sửa nhà cũng đắn đo vì không biết khi nào bị thu hồi."
Gia đình ông Nhạc hiện có khoảng 4 ha đất trồng cà-phê xen hồ tiêu và cây ăn trái. Dù giá nông sản có thời điểm thuận lợi, họ không dám đầu tư tái canh hay cải tạo vườn cây do vướng quy hoạch. Không riêng gia đình ông Nhạc, ông Đinh Sơn Hùng cùng thôn cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Với 3 ha đất nằm trong vùng quy hoạch, ông cho biết năng suất cây trồng giảm dần qua từng năm do không được đầu tư bài bản.
"Cà-phê già cỗi nhưng không dám chặt trồng lại. Nhà cửa xuống cấp cũng không dám xây mới. Đất thì khó bán, giá thấp hơn khu khác vì người mua sợ trúng quy hoạch", ông Hùng bức xúc chia sẻ.
Hạ Tầng Xuống Cấp Và Vòng Luẩn Quẩn
Tình trạng quy hoạch kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập, mà còn làm suy giảm giá trị tài sản và quyền sử dụng đất của người dân. Một trong những hệ lụy dễ nhận thấy là hệ thống hạ tầng trong khu vực ngày càng xuống cấp. Dù chỉ cách tuyến đường Hồ Chí Minh khoảng 1-2 km, nhiều tuyến đường nội vùng vẫn là đường đất, ảnh hưởng trực tiếp đến vận chuyển nông sản và sinh hoạt.
Nhiều đoạn đường trước đây đã được bê-tông hóa nhưng hiện hư hỏng nặng, lớp mặt bị cuốn trôi, chỉ còn lại nền đất. Hằng năm, người dân phải tự góp công, góp của để sửa chữa tạm thời. Việc thiếu đầu tư hạ tầng cũng là hệ quả trực tiếp của tình trạng quy hoạch "treo". Khi khu vực đã được xác định để phát triển công nghiệp, các nguồn lực đầu tư cho hạ tầng dân sinh bị hạn chế, dẫn đến vòng luẩn quẩn: không đầu tư vì chờ dự án, dự án chậm khiến đời sống người dân ngày càng khó khăn.
Những "Điểm Nghẽn" Cần Sớm Tháo Gỡ
Khu vực quy hoạch Khu Công Nghiệp Nhân Cơ 2 hiện có hơn 300 hộ dân sinh sống. Đây là vùng đất tương đối bằng phẳng, có vị trí thuận lợi để phát triển công nghiệp gắn với chuỗi giá trị nhôm, một trong những ngành công nghiệp chiến lược tại khu vực Tây Nguyên.
Theo chính quyền địa phương, nguyên nhân chính khiến dự án chậm triển khai là do vướng mắc về pháp lý và quy hoạch. Một phần diện tích khu công nghiệp bị chồng lấn với quy hoạch khoáng sản bô-xít. Bên cạnh đó, có diện tích thuộc diện phải thực hiện tận thu khoáng sản trước khi triển khai dự án, đòi hỏi phải hoàn thiện nhiều thủ tục liên quan.
Ngoài ra, vấn đề quỹ đất tái định cư cũng là một rào cản lớn. Việc chưa bố trí được khu tái định cư khiến công tác thu hồi đất không thể tiến hành. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nhân Cơ Lê Thanh Đồng cho biết: "Đây là dự án có quy mô lớn, liên quan nhiều lĩnh vực cho nên quá trình triển khai cần bảo đảm chặt chẽ về pháp lý. Hiện các cấp, ngành đang phối hợp để tháo gỡ khó khăn."
Theo ông Đồng, địa phương đã quy hoạch một khu vực khoảng 60 ha để phục vụ tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Đồng thời, chính quyền cũng khuyến nghị người dân tiếp tục sản xuất bình thường, tránh để đất đai bỏ hoang.
Cần Giải Pháp Quyết Liệt Và Rõ Ràng
Trong bối cảnh nhu cầu phát triển công nghiệp chế biến sâu, nâng cao giá trị tài nguyên ngày càng cấp thiết, việc chậm triển khai dự án không chỉ gây lãng phí nguồn lực đất đai, mà còn làm giảm sức hút đầu tư của địa phương. Quan trọng hơn, sự kéo dài của tình trạng quy hoạch "treo" sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân và doanh nghiệp.
Vì thế, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, từ tháo gỡ vướng mắc pháp lý, điều chỉnh quy hoạch đến bảo đảm nguồn lực tái định cư. Trong đó, yếu tố then chốt là phải đặt quyền lợi chính đáng của người dân lên hàng đầu. Việc công khai thông tin, lộ trình triển khai cũng như bảo đảm đền bù, hỗ trợ thỏa đáng sẽ góp phần tạo sự đồng thuận xã hội, là điều kiện tiên quyết để dự án thành công.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ tiến độ thực hiện, tránh tình trạng quy hoạch kéo dài nhiều năm mà không có chuyển biến rõ rệt. Đã đến lúc những "nút thắt" phải được tháo gỡ bằng những giải pháp cụ thể, quyết liệt và có lộ trình rõ ràng. Bởi mỗi ngày chậm trễ là một ngày lãng phí cơ hội phát triển, và cũng kéo dài thêm một ngày người dân phải sống trong cảnh chờ đợi, bất định trên chính mảnh đất của mình.
