Việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong thời gian qua đã tạo ra một quỹ nhà đất công khá lớn từ các trụ sở cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập không còn nhu cầu sử dụng. Làm thế nào để khai thác hiệu quả nguồn tài sản này, tránh lãng phí, thất thoát đang là bài toán đặt ra cho các địa phương.
Thực trạng quản lý nhà đất công sau sáp nhập
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, sau khi thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, xã giai đoạn 2019-2021, cả nước có hàng nghìn cơ sở nhà, đất công dôi dư. Nhiều địa phương đã thực hiện tốt việc xử lý, sắp xếp lại tài sản công, nhưng cũng không ít nơi còn lúng túng, để xảy ra tình trạng bỏ hoang, xuống cấp, thậm chí bị lấn chiếm.
Thực tế cho thấy, việc quản lý nhà đất công sau sáp nhập còn nhiều bất cập. Một số địa phương chưa kịp thời rà soát, thống kê đầy đủ diện tích nhà đất dôi dư; công tác lập phương án xử lý còn chậm, thiếu tính khả thi; việc chuyển đổi mục đích sử dụng, điều chuyển, bán đấu giá tài sản còn nhiều vướng mắc về pháp lý.
Nguyên nhân và hệ lụy
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Trước hết là do hệ thống văn bản pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công còn chồng chéo, thiếu đồng bộ. Việc xác định giá trị tài sản, đặc biệt là đất đai, còn gặp nhiều khó khăn do biến động thị trường. Bên cạnh đó, trách nhiệm của người đứng đầu một số địa phương chưa được đề cao, dẫn đến sự chậm trễ trong xử lý.
Hệ lụy từ việc khai thác kém hiệu quả nhà đất công là rất lớn. Nó không chỉ gây lãng phí nguồn lực tài chính quốc gia mà còn tạo ra “kẽ hở” cho tham nhũng, tiêu cực. Nhiều ý kiến cho rằng, cần phải có cơ chế, chính sách đột phá để khai thác tối ưu quỹ tài sản này, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Giải pháp khai thác hiệu quả
Để khai thác hiệu quả quỹ nhà đất công sau sắp xếp đơn vị hành chính, các chuyên gia cho rằng, trước mắt cần hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý tài sản công theo hướng đồng bộ, thống nhất. Cụ thể, cần sửa đổi Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và các văn bản hướng dẫn để tháo gỡ các điểm nghẽn về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý tài sản.
Đồng thời, các địa phương cần khẩn trương rà soát, thống kê đầy đủ diện tích nhà đất dôi dư, đánh giá hiện trạng, xác định giá trị tài sản. Trên cơ sở đó, xây dựng phương án xử lý cụ thể cho từng loại tài sản, như: điều chuyển cho các cơ quan, đơn vị có nhu cầu; chuyển đổi mục đích sử dụng để khai thác quỹ nhà ở xã hội, công trình công cộng; hoặc bán đấu giá để tạo nguồn thu cho ngân sách.
Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng tài sản công. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, để xảy ra thất thoát, lãng phí. Đồng thời, công khai, minh bạch thông tin về quỹ nhà đất công, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp tham gia giám sát.
Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản công. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công, kết nối liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tài sản, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác theo dõi, giám sát.
Kinh nghiệm từ thực tiễn
Một số địa phương đã có cách làm sáng tạo trong khai thác nhà đất công sau sáp nhập. Ví dụ, tại tỉnh Bắc Ninh, các trụ sở cũ sau khi sáp nhập xã được chuyển đổi thành nhà văn hóa thôn, điểm vui chơi giải trí cho người dân. Tại TP.HCM, nhiều khu đất công được đấu giá thành công, tạo nguồn thu lớn cho ngân sách, đồng thời thu hút đầu tư xây dựng các công trình hiện đại.
Tuy nhiên, để nhân rộng các mô hình hiệu quả, cần có sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương. Việc khai thác hiệu quả nhà đất công không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để tối ưu hóa nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
