Làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn đang tạo ra bước chuyển mới trong quá trình phát triển đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương lân cận. Khi hàng loạt dự án metro, đường vành đai, cao tốc, sân bay và cảng biển được thúc đẩy trong giai đoạn 2026-2030, mô hình đô thị tập trung truyền thống dần chuyển sang cấu trúc đa trung tâm, liên kết theo các hành lang kinh tế và giao thông công cộng.
Hạ tầng trở thành xương sống tái cấu trúc không gian
Tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề "Sóng đa tần: Chu kỳ hạ tầng và dòng vốn mới của nền kinh tế" ngày 21/5, nhiều chuyên gia cho rằng hạ tầng đang trở thành "xương sống" cho quá trình tái cấu trúc không gian phát triển của TP.HCM và toàn vùng Đông Nam Bộ. Thay vì mở rộng đô thị theo chiều ngang như trước, xu hướng mới là hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với metro, logistics, công nghiệp, thương mại và dịch vụ.
Theo các chuyên gia quy hoạch, khả năng phát triển đô thị luôn gắn liền với phương thức di chuyển. Khi hệ thống metro và giao thông công cộng được mở rộng, khoảng cách địa lý sẽ không còn là rào cản lớn. Những khu vực từng được xem là xa trung tâm có thể trở thành các đô thị vệ tinh mới nhờ thời gian kết nối được rút ngắn đáng kể.
Tại hội thảo, ông Nguyễn Đức Kiên, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, đánh giá các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 54 trước đây và Nghị quyết 98 hiện nay đang tạo nền tảng để TP.HCM chủ động hơn trong đầu tư hạ tầng và mở rộng không gian phát triển. Theo ông, TP.HCM được trao quyền định hướng phát triển, đặc biệt về quy hoạch hạ tầng đô thị. Việc phát triển đồng loạt các hạ tầng giao thông và bất động sản sẽ đi theo các hành lang kinh tế mới, tạo ra động lực tăng trưởng mới cho thành phố.
Ông Nguyễn Đỗ Dũng, chuyên gia quốc tế về quy hoạch và thiết kế đô thị, đồng sáng lập kiêm Tổng Giám đốc enCity Urban Solutions và enfarm Agritech, cũng chia sẻ rằng với hệ thống metro và giao thông công cộng hiện có và sẽ có trong những năm tới, chắc chắn sẽ làm thay đổi căn bản cấu trúc phát triển đô thị. "Khi metro hình thành, những khu vực trước đây bị xem là xa trung tâm sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn và mở ra cơ hội hình thành các đô thị mới", ông Dũng nói.
Liên kết vùng tạo hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh
Chia sẻ tại hội thảo, ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM nhận định, việc mở rộng liên kết vùng với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đang tạo cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng hoàn chỉnh hơn. Mỗi khu vực đều có thế mạnh riêng: TP.HCM phát triển tài chính - dịch vụ, Bình Dương phát triển công nghiệp, còn Bà Rịa - Vũng Tàu có lợi thế cảng biển và du lịch. Khi kết nối thành một chỉnh thể, vùng đô thị mới sẽ hình thành hệ sinh thái đầy đủ hơn từ công nghiệp, logistics đến dịch vụ.
Ông Tuấn Anh cũng cho biết thành phố đang nghiên cứu tổng thể mạng lưới metro mới, các tuyến đường sắt hàng hóa và kết nối sân bay Long Thành, đồng thời thúc đẩy xã hội hóa đầu tư hạ tầng. Đầu tư chung cho cả hệ sinh thái đô thị sẽ tạo lực đẩy cho nhiều ngành nghề.
Hạ tầng phải mang lại giá trị cụ thể
Trình bày tham luận tại hội thảo, ông Nguyễn Đỗ Dũng nhìn nhận những định hướng về hạ tầng đô thị, đường sá, giao thông, metro sẽ làm thay đổi căn bản cấu trúc phát triển đô thị và hỗ trợ phát triển kinh tế ở nhiều lĩnh vực, trong đó các khu dân cư sẽ phát triển theo. Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng cho rằng việc phát triển hạ tầng phải tính toán đến các khu đô thị, việc làm và chất lượng tiện ích xã hội. Các khu đô thị phải được phát triển theo mô hình tích hợp, cân bằng giữa nhà ở, việc làm, giáo dục, y tế và không gian sống.
Theo ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, trong giai đoạn tới, mỗi đô thị cần xác định rõ chức năng riêng như công nghiệp, tài chính, logistics, du lịch hay dịch vụ để từ đó bố trí hạ tầng xã hội phù hợp. Ông cũng cho rằng khi hạ tầng đã đồng bộ, khoảng cách dần dần sẽ không còn đo bằng kilomet mà bằng quãng thời gian di chuyển.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đức Kiên cho rằng quy hoạch tương lai cần chuyển từ tư duy nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Con người là trung tâm, khu vực phát triển phải đầy đủ bệnh viện, trường học và các tiện ích, đặc biệt giá nhà phải phù hợp với mức thu nhập.
Có thể thấy, sau nhiều năm phát triển dựa trên mở rộng địa giới và gia tăng nguồn cung nhà ở, TP.HCM đang bước vào giai đoạn mà hạ tầng giao thông trở thành "xương sống" tái định hình không gian đô thị. Tuy nhiên, như các chuyên gia cùng nhìn nhận, hạ tầng chỉ mở đường. Sự thành công của các đô thị mới sẽ phụ thuộc vào khả năng tạo việc làm, dịch vụ công, kết nối cộng đồng và chất lượng sống đủ sức giữ chân cư dân lâu dài.
Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa TP.HCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũng mở ra cơ hội hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh hơn.
