Hà Nội chuyển hướng quỹ đất sau di dời cơ sở công nghiệp
Công ty cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông là một trong 42 cơ sở sản xuất công nghiệp phải di dời theo danh mục mới nhất của Hà Nội. Điều này phản ánh chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống cho người dân thủ đô.
Thực trạng thương mại hóa đất di dời trong quá khứ
Trước đây, việc di dời các cơ sở công nghiệp thường dẫn đến tình trạng thương mại hóa quỹ đất. Một khảo sát năm 2020 tại quận Hai Bà Trưng (cũ) cho thấy, 19 trong số 21 cơ sở sau di dời đã chuyển thành tổ hợp chung cư thương mại. Hiện tượng tương tự cũng xảy ra ở các quận Đống Đa, Thanh Xuân và nhiều khu vực khác.
Hệ quả là mật độ dân cư tại các khu vực nội đô tăng nhanh, gây quá tải hạ tầng giao thông, hệ thống cấp thoát nước, và các dịch vụ công cộng. Điều này đi ngược lại mục tiêu giảm tải cho khu vực lõi đô thị, khiến chất lượng sống của người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Định hướng mới từ năm 2022-2023
Từ giai đoạn 2022-2023, thành phố Hà Nội đã kiểm soát chặt chẽ hơn việc sử dụng quỹ đất sau di dời. Với 9 cơ sở di dời trong năm 2023, quy hoạch phân khu đã định hướng chức năng chủ yếu là công cộng, cây xanh, trường học, đất hỗn hợp và bãi đỗ xe.
Tuy nhiên, tiến độ lập quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị cho từng khu đất vẫn còn rất chậm. Điều này dẫn đến nhiều khu đất sau thu hồi chưa được quy hoạch, bỏ hoang hóa, gây lãng phí tài nguyên. Nguyên nhân chính của sự chậm trễ bao gồm:
- Thiếu cơ chế hỗ trợ tài chính đủ mạnh.
- Vướng mắc trong công tác bồi thường, tái định cư.
- Khó khăn trong quy hoạch đất đai tại nơi tiếp nhận.
Luật Thủ đô sửa đổi và các nghị quyết mới
Từ Luật Thủ đô sửa đổi năm 2024 đến dự thảo Luật Thủ đô đang được hoàn thiện, Hà Nội kiên định với định hướng không xây nhà ở thương mại trên quỹ đất sau di dời tại nội đô. Thay vào đó, thành phố ưu tiên sử dụng cho không gian công cộng, cây xanh, công viên, trường học, bãi đỗ xe và các công trình công cộng khác.
Sau khi Luật Thủ đô sửa đổi năm 2024 có hiệu lực, tháng 11/2025, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết ban hành danh mục đợt 1, bao gồm 42 cơ sở sản xuất công nghiệp và 15 trụ sở cơ quan, đơn vị phải di dời khỏi đô thị trung tâm.
Theo đó, quỹ đất sau di dời tại khu vực nội đô lịch sử sẽ được ưu tiên dành cho không gian công cộng, cây xanh, công trình công cộng và bảo tồn văn hóa, tuyệt đối không xây dựng nhà ở. Tại các khu vực khác, ưu tiên hàng đầu là phát triển hạ tầng thiết yếu và dịch vụ công cộng.
Ý kiến chuyên gia và cơ chế thực thi
Tiến sĩ, kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận định: "Quỹ đất sau di dời là cơ hội vàng để Hà Nội bổ sung, hoàn thiện mạng lưới trường học, cây xanh, không gian công cộng, các dịch vụ và hạ tầng thiết yếu còn thiếu." Ông nhấn mạnh, để thực thi hiệu quả, thành phố cần lên phương án tổng thể, gắn với quá trình xác lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được trình Quốc hội khóa XVI thông qua trong kỳ họp thứ nhất, với định hướng không thương mại hóa các quỹ đất sau di dời. Theo dự thảo:
- Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định biện pháp và lộ trình di dời một số cơ quan, đơn vị thuộc thẩm quyền quản lý của cơ quan, tổ chức Trung ương tại khu nội đô lịch sử, khu vực đô thị trung tâm.
- Ủy ban nhân dân thành phố quyết định danh mục, biện pháp và lộ trình di dời các cơ quan, đơn vị còn lại.
- Việc di dời phải kết hợp đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và bảo đảm môi trường.
Phó Giám đốc Sở Tài chính Lê Trung Hiếu cho biết, một điểm mới trong dự thảo Luật Thủ đô lần này là cho phép Hội đồng nhân dân thành phố có thể triển khai trước việc xây dựng các văn bản hướng dẫn dưới luật, tức là nghị quyết Hội đồng nhân dân. "Đây là một điểm rất mới, giúp đẩy nhanh tiến độ thực thi chính sách," ông Hiếu nhấn mạnh.
Song song với quá trình xây dựng luật, Hà Nội cũng đã ban hành kế hoạch xây dựng các nghị quyết hướng dẫn. Khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, các nghị quyết này sẽ được nhanh chóng thông qua và ban hành ngay, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.
Triển vọng và thách thức
Việc di dời các cơ sở sản xuất công nghiệp gắn với Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là chiến lược tái cấu trúc không gian, mà còn là bước đi quan trọng để nâng cao chất lượng sống của người dân. Dự thảo luật đang được sửa đổi theo hướng trao thêm thẩm quyền, với những cơ chế hỗ trợ cụ thể về tài chính, đất đai, thuế và lãi vay - những yếu tố từng là điểm nghẽn trong quá khứ.
Khắc phục những nút thắt về cơ chế, chính sách, và quyền hạn thực thi sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa các chủ trương "đúng, trúng nhưng khó" như việc di dời các cơ sở sản xuất công nghiệp. Thành công của chiến lược này sẽ mở ra cơ hội phát triển bền vững cho Hà Nội, hướng tới một đô thị xanh, văn minh và hiện đại.
